ТАТАР МАЙДАР
Афганистан, Киргиз, Монгол Улс тээврийн коридорын хөгжилд ДНБ-дээ харьцуулбал хамгийн их зардал гаргаж байна гэж Евразийн хөгжлийн банк (ЕХБ)-наас тооцоолжээ.
Евразийн хөгжлийн банк (ЕХБ)-ны 2026 оны 7 дугаар сард шинэчлэн танилцуулсан “Евразийн тээврийн сүлжээний төслийн ажиглалт-2026” (Project Observatory of the Eurasian Transport Network – 2026) судалгааны дэлгэрэнгүй тоо баримтыг хүргэе.
Энэхүү судалгаа нь Евразийн бүс нутгийн 13 орныг (Монгол, Орос, Афганистан, Иран, Беларус, Төв Азийн 5 орон, Кавказын 3 орон) хамарч, олон улсын тээврийн коридоруудын дэд бүтцийн мега төслүүдийг нэгтгэн дүгнэдэг системчилсэн том ажил юм.
Судалгааны гол тоо баримтууд (Бүс нутгийн хэмжээнд)
- Нийт хөрөнгө оруулалт: Судалгаагаар тус бүс нутагт яг одоо хэрэгжиж буй болон төлөвлөгдсөн, нийт 345 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий 402 том төсөл байна. Үүнээс гадна дараагийн шатанд 100 тэрбум ам.долларын төсөл хүлээгдэж байна.
- Тээврийн төрлүүд: Нийт санхүүжилтийн хамгийн том хэсэг буюу 42.8%-ийг төмөр замын дэд бүтэц (ойролцоогоор 150 тэрбум ам.доллар) эзэлж байна.
- Орос ба Төв Азийн жин: Нийт хөрөнгө оруулалтын бараг тал хувь буюу 49.3% нь дангаараа ОХУ-д (голдуу Хятад руу чиглэсэн хойд коридорын төмөр замын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхэд) ногдож байгаа бол Төв Азийн орнуудад 71.7 тэрбум ам.доллар (нийт багцын 21%) ногдож байна.
Монгол Улстай холбоотой онцлох дүгнэлтүүд
- ДНБ-д эзлэх дарамт өндөр: Судалгааны тайланд дурдсанаар, Монгол, Афганистан, Киргиз, Армени, Тажикистан зэрэг орнууд тээврийн коридорын төслүүдэд зөвхөн мөнгөн дүнгээр бус, өөрсдийн Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ)-д эзлэх хувиар маш өндөр зардал гаргаж байна. Энэ нь эдгээр орнуудын төсөвт ирэх эдийн засгийн ачаалал, дарамт их байгааг харуулжээ.
- Далайд гарцгүй орнуудын зовлон: Монгол шиг далайд гарцгүй, уулархаг эсвэл дэд бүтцийн бүтцийн өөрчлөлт шаардлагатай улсуудад дэлхийн зах зээлд холбогдохын тулд өндөр чанартай тээврийн дэд бүтэц амин чухал байдаг. Тиймээс эдгээр төслүүдийг ганцаараа санхүүжүүлэхэд хүндрэлтэй тул Олон улсын хөгжлийн банкнууд болон Төр-хувийн хэвшлийн түншлэл (PPP)-ийг идэвхтэй ашиглахыг зөвлөсөн аж.
- Төв Азитай харьцуулбал: Төв Азийн орнуудын (ялангуяа Казахстан 45%-ийг нь авч буй) тээврийн төслүүдийн 56%-ийг авто зам, 30%-ийг төмөр зам эзэлж байна. Тэгвэл Монгол Улсын хувьд уул уурхайн экспорт болон Орос-Хятадыг холбосон төмөр замын транзит коридорыг өргөтгөх, шинээр барих ажил стратегийн гол цөм нь болж байна.
ЕХБ-ны шинжээчид эдгээр тээврийн сүлжээг амжилттай хөгжүүлж чадвал бүс нутгийн орнууд дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээнд нэгдэж, эдийн засгийнхаа боломжийг бүрэн нээх суурь болно гэж дүгнэжээ.
|
Эдийн засаг
