Элон Маскийн үүсгэн байгуулсан, сансраас өндөр хурдны интернет түгээгч Starlink сүлжээ дэлхийн өнцөг булан бүрт хүрч, харилцаа холбооны салбарт хувьсгал хийсээр байна. Гэвч түүний энэхүү тэлэлт улс орнуудын геополитик, үндэсний аюулгүй байдал, дотоодын зах зээлийн хамгаалалтын бодлоготой мөргөлдөж, багагүй эсэргүүцэлтэй тулгарч байгаа юм. Дэлхийн зарим хүчирхэг гүрнүүд Starlink-ийг хориглож байхад манай улс яагаад түүнийг нээлттэй хүлээж авав гэдэг нь сонирхолтой сэдэв билээ.

Элон Маскийн сүлжээг улс орнууд хааж, хязгаарлаж буй шалтгааныг үндсэн хэдэн хэсэгт хуваан үзэж болно. Нэгдүгээрт, үндэсний аюулгүй байдал ба геополитикийн хаалт хамгийн том нөлөөг үзүүлдэг. Жишээ нь, Хятад ба Хойд Солонгосын эрх баригчид гадны хяналтгүй мэдээллийн урсгалаас эрс болгоомжилдог байна. Хятадад төрийн цензуртай "Их цахим хэрэм" ажилладаг тул үүнийг тойрч гарах чадалтай барууны операторыг нэвтрүүлэх боломжгүй юм. Түүнчлэн Хятадын цэргийн шинжээчид Starlink-ийг АНУ-ын батлан хамгаалах зорилгоор ашиглаж болзошгүй гэж үзэж байна. Орос ба Беларусийн хувьд Starlink-ийг албан ёсоор баталгаажуулаагүй бөгөөд тусгай албад траффикийг нь хянах боломжгүй тул иргэдэд ашиглахыг хоригложээ. Ялангуяа Украин дахь дайнд уг сүлжээг Украины зэвсэгт хүчин идэвхтэй ашиглаж байгаа нь Орост үүнийг хууль ёсны болгох үүдийг бүрмөсөн хаасан юм. Иран, Сири, Афганистаны хувьд АНУ-тай үүсгэсэн улс төрийн хурцадмал байдал болон дотоодын чанга хяналтаас шалтгаалан Америкийн компаниудын холбооны төхөөрөмжийг ашиглах нь хууль бус хэвээр байна. 

Хоёрдугаарт, дотоодын бизнесээ хамгаалах протекционист бодлого бас нэгэн том шалтгаан болдог. Энэтхэг улс дата мэдээллийг улс дотроо хадгалах хатуу шаардлага тавьдаг тул зөвшөөрөл олгох үйл явцыг ихээхэн сунгасан бөгөөд 2026 онд багтаж албан ёсны зөвшөөрлөө олгохоор хэлэлцэж байна. Мөн Энэтхэг улс өөрийн дотоодын томоохон конгломератуудын хөгжүүлж буй хиймэл дагуулын төслүүдийг хамгаалж байгаа аж. Өмнөд Африкт хууль эрх зүйн өвөрмөц хориг тулгарсан бөгөөд тус улсын хуулиар харилцаа холбооны тусгай зөвшөөрөл авах компаниудын хувьцааны 30-аас доошгүй хувийг түүхэндээ эрх нь зөрчигдөж байсан хар арьст иргэд эзэмших ёстой байдаг. Starlink нэг улсад зориулж компанийнхаа бүтцийг өөрчлөхөөс татгалзсан тул тус улсын зах зээл хаалттай хэвээр байна. Гуравдугаарт, Хонконг ба Макао зэрэг засаг захиргааны онцгой бүсүүд нь Хятадын харилцаа холбоо, кибер аюулгүй байдлын ерөнхий стратегид захирагддаг тул хууль тогтоомжийг дагахгүй операторуудад зөвшөөрөл олгодоггүй байна.

Азийн бусад орнуудын хувьд Starlink-ийг өөрийн улс орны дижитал тусгаар тогтнол, кибер аюулгүй байдлын хууль дүрмийн хүрээнд хяналттайгаар удирдах гэрээнүүдийг байгуулж эхэлжээ. Жишээлбэл, Филиппин, Малайз, Индонези зэрэг Зүүн Өмнөд Азийн орнууд алслагдсан бүс нутгуудаа интернетжүүлэх зорилгоор хэдийнээ сүлжээг нэвтрүүлсэн бөгөөд Филиппиний Globe Telecom компани Starlink-тай хамтран тус бүс нутагт анх удаа хиймэл дагуулаас гар утас руу шууд холбогдох "Direct-to-Cell" үйлчилгээг нэвтрүүлэх түүхэн гэрээг байгуулсан байна. Харин Вьетнам улс үндэсний кибер аюулгүй байдлаа хамгаалах үүднээс Starlink-д 100 хувь гадаадын өмчлөлтэй үйл ажиллагаа явуулах зөвшөөрөл олгосон хэдий ч дотооддоо дөрвөн газар тусгай дата станц барих, хэрэглэгчийн тоог 600,000-аас хэтрүүлэхгүй байх хяналттай туршилтын 5 жилийн гэрээг саяхан байгуулжээ. Мөн Бангладеш улс шилжилтийн засгийн газрын урилгаар сансрын интернетийг нэвтрүүлэхээр газар дээрх станцуудыг барих дотоодын компаниудтай хамтарсан гэрээнд гарын үсэг зурсан байна. 

Дээр дурдсан улсуудаас ялгаатай нь Монгол Улс Элон Маскийн Starlink сүлжээг албан ёсоор зөвшөөрч, хууль ёсны дагуу бүртгэсэн билээ. Манай улс шинэ технологийг хааж тусгаарлах бус, өөрийн хууль тогтоомжийн дагуу ухаалгаар зохицуулах замыг сонгосон юм. Тухайлбал, Монгол Улсын Засгийн газраас Starlink компанид хоёр тусгай зөвшөөрөл олгосон бөгөөд үүнд хиймэл дагуулын холбооны операторын эрх болон өндөр хурдны интернетийн үйлчилгээ үзүүлэх эрх багтсан юм. Үйлчилгээ нь бүрэн хууль ёсных бөгөөд одоогоор арилжааны албан ёсны нээлт болон хэрэглэгчийн төхөөрөмжүүдийг масс зах зээлд борлуулах шат дараатай бэлтгэлүүд хийгдэж байна. Албан ёсны газрын зураг дээр Монгол Улс "Тун удахгүй нээгдэнэ / Орох шатандаа яваа" төлөвтэй байгаа ч Засгийн газрын зүгээс SpaceX компанитай хамтран алслагдсан хөдөө орон нутгийн малчид, сумын сургуулиуд болон аялал жуулчлалын баазуудыг өндөр хурдны интернетээр хангах төслүүдийг хэдийнээ эхлүүлээд байгаа юм. 

Шилэн кабель, 5G сүлжээ өндөр хөгжсөн том хотууд, жижиг газар нутагтай улсуудын хувьд Starlink тийм ч амин чухал хэрэгцээ биш байж болно. Ийм нөхцөлд улс орнууд кибер халдлагаас сэргийлэх, татвар хураах үүднээс дэд бүтцээ хяналтдаа байлгахыг урьтал болгох нь түгээмэл байдаг. Харин Монгол шиг өргөн уудам нутагтай, хүн ам цөөн, таруу суурьшсан улсад Starlink бол жинхэнэ технологийн хувьсгал юм. Тал нутгийн нүүдэлчин айл бүрт шилэн кабель татах нь эдийн засгийн хувьд боломжгүй хөрөнгө оруулалт билээ. Малчид, геологичид, онцгой байдлын ажилтнууд болон байгаль хамгаалагчдын хувьд сансрын интернет бол дэлхийн боловсрол, зайнаас оношлох эмнэлгийн үйлчилгээ болон орчин үеийн цахим эдийн засагтай холбогдох цорын ганц гүүр юм. Тэгэхээр Монголын сонголт бол хориглох биш, технологийг ашиглан хөгжих ухаалаг алхам болсон байна.