Астана хотын хамгийн ачаалалтай чиглэлд Yutong H12 автобусны шатахуун хэмнэлтийг туршиж байна.

Казакстан улсын нийслэл Астана хотын хамгийн их түгжрэлтэй, зорчигчдын хөдөлгөөн хамгийн өндөр автобусны чиглэлд "Yutong" брэндийн шинэ H12 загварын автобус шатахуун хэмнэлтийн онцгой сорилтод оролцож байна.

Энэхүү сорилт нь орчин үеийн дэвшилтэт технологи, эрчим хүчний ухаалаг менежмент болон хайбрид (хосолсон хөдөлгүүрт) систем нь хотын нийтийн тээвэрт хэрхэн хувьсгал хийж, эдийн засгийн үр ашгийг дээшлүүлж болохыг практик дээр батлан харуулах зорилготой юм.

Yutong H12 загвар нь хотын зам тээврийн ачаалал ихтэй нөхцөлд ч шатахуун зарцуулалтыг хамгийн бага түвшинд барьж, байгаль орчинд ээлтэй, ногоон ирээдүйг цогцлооход чухал алхам болж байна. Казакстан улсыг илүү үр ашигтай, экологийн цэвэр тээврийн систем рүү хөтөлж буй уг автобусны бодит чадамжийг Улаанбаатарт оруулж ирсэн автобустай харьцуулсан мэдээллийг сонирхоно уу.

Yutong H12 (ZK6126CHEVG) хайбрид хотын автобус нь хотын замын хөдөлгөөний хүнд нөхцөл, ачаалалд тусгайлан зориулагдсан, орчин үеийн DMT (Dual Mode Transmission) систем бүхий дэвшилтэт техникийн үзүүлэлттэй хүлэг юм. 

Овор хэмжээ ба багтаамж

• Урт хэмжээ: 12,170 мм (12 метр)

• Өргөн хэмжээ: 2,500 мм

• Өндөр хэмжээ: 3,500 мм

• Суудлын тоо: Стандартаар 38 суудалтай

• Дугуйны хэмжээ: 295/80R22.5 

Хөдөлгүүр ба дамжуулах анги (DMT Хайбрид систем)

• Хөдөлгүүрийн технологи: Ютонгийн шинэ үеийн DMT хосолсон хөдөлгүүрт систем. Уламжлалт хурдны хайрцаг (gearbox)-ыг бүрэн халж, өндөр нягтралтай цахилгаан мотор болон генератороор сольсон тул механик эвдрэл үүсэх магадлалыг эрс бууруулсан. 

• Хоёрдогч мотор (Dual-motor): Үндсэн хөдөлгүүрийг дэмжих хос мотор нь эргүүлэх хүчийг (torque) 10%-иар нэмэгдүүлдэг бөгөөд дулаан ялгаруулалт маш сайн тул цаг уурын эрс тэс нөхцөлд нэн тохиромжтой. 

• Супер конденсатор (Super capacitor): Батарейн оронд маш хурдан хугацаанд цэнэглэгдэж, цэнэгээ алддаг супер конденсатор ашигладаг. Энэ нь -40°C-аас +60°C хүртэлх температурт тогтвортой ажиллах чадвартай, 1 сая гаруй удаа цэнэглэх урт настай.

• Экологийн стандарт: Евро III / Евро V түвшний утаа ялгаруулалтын стандарттай (бүс нутгийн зах зээлээс хамаарч өөр өөр).

Үр ашиг ба хэмнэлт

• Шатахуун хэмнэлт: Шатахуун зарцуулалтыг уламжлалт дизель автобустай харьцуулахад 30%-иас 50% хүртэл хэмнэдэг. 100 км тутамд дунджаар 10 литр шатахуун бага зарцуулдаг гэсэн үг юм. 

• Эрчим хүчний нөхөн сэргээлт: Автобус тоормослох болон уруудах үед үүсэх кинетик энергийг автоматаар цахилгаан энерги болгон хувиргаж хуримтлуулдаг (Automatic braking energy recovery). 

Аюулгүй байдал, ухаалаг систем ба тав тух

• Үл нэвтрэх хамгаалалт: Цахилгаан хяналтын систем болон моторууд нь IP68 болон IP6K9K зэрэглэлийн ус, тоосны өндөр хамгаалалттай тул бороо хур ихтэй, зам усанд автсан үед ч аюулгүй ажиллана.

• Жолоочийн тав тух: Хийн нуaccess бүхий суудалтай (Air-suspended seat). Шаардлагаар бүсэлхий дэмжигч, халаагуур, иллэг хийгч болон нойрмоглохоос сэргийлэх дохиоллын систем суурилуулах боломжтой.

• Цаг уурын зохицол: Зуны халуунд гаднах халуун агаарыг дотогш нэвтрүүлэхгүй байх агаарын хөшиг (air curtain) хаалганы дээр суурилагдсан бөгөөд шингэн хөргөлттэй агааржуулалтын системтэй. 

Монголд явж буй Yutong ZK6126HG (болон ZK6116HG) загвар нь уламжлалт дизель хөдөлгүүртэй бол Казахстаны Астанад туршиж буй Yutong H12 нь шинэ үеийн хайбрид (хосолсон хөдөлгүүрт) загвар юм.

Овор хэмжээний хувьд хоёул 12 метрийн урттай, ижил түвшний зорчигч багтаамжтай ч технологи, хөдөлгүүр, эдийн засгийн үр ашгийн хувьд маш том ялгаатай. 

Эдгээр хоёр автобусны гол ялгааг харьцуулбал:

Хөдөлгүүр болон технологийн хувьд манай Монголд ашиглагдаж буй ZK6126HG загвар нь Cummins эсвэл Yuchai брэндийн Евро-5 стандарт бүхий уламжлалт дизель хөдөлгүүртэй. Хөдөлгүүрийн хүчийг механик эсвэл автомат хурдны хайрцгаар (Gearbox) дамжуулдаг. Харин Казахстанд туршиж буй H12 загвар нь DMT хайбрид системтэй бөгөөд уламжлалт хурдны хайрцаггүй, дизель хөдөлгүүр болон цахилгаан моторыг хослуулан ухаалаг менежментээр ажилладаг. 

Шатахуун зарцуулалт ба эдийн засгийн хувьд Монголын ZK6126HG дизель автобус нь Улаанбаатар хотын түгжрэл, өвлийн халаалтаас шалтгаалж 100 км тутамд дунджаар 35-45 литр түлш зарцуулдаг. Харин H12 хайбрид загвар нь тоормослох болон уруудах үеийн кинетик энергийг цахилгаан цэнэг болгон хуримтлуулдаг ухаалаг системтэй тул дизель загвараас 100 км тутамд 10 литр орчим буюу 30-50 хувийн шатахуун хэмнэлт гаргадаг.

Явдал тав тух болон жолоодлогын хувьд дизель ZK6126HG загвар нь араа солигдох үед зорчигчдод бага зэрэг мэдэгддэг, утаа болон чичиргээ, дуу чимээ харьцангуй ихтэй. Харин H12 хайбрид загвар нь цахилгаан мотороор хөдөлдөг тул ямар ч арааны шатлалгүйгээр маш зөөлөн хурдалдаг, дизель хөдөлгүүр нь зөвхөн шаардлагатай үед ажилладаг тул салон доторх дуу чимээ, чичиргээ эрс бага, маш тохилог байдаг.

Цаг уурын нөхцөлд зохицох байдлын хувьд Монголын дизель автобус өвлийн хүйтэнд утаа их хаях, түлш царцах эрсдэлтэй байдаг бол H12 хайбрид загварын супер конденсатор нь хасах 40 градуст ч цэнэгээ алдахгүй тогтвортой ажиллаж, дизель хөдөлгүүрээ бэлэн байдалд байлгадаг тул өвөл ямар нэгэн хүндрэл үүсгэдэггүй.

Товчхондоо, Монголд байгаа ZK6126HG нь механик болон дизель суурьтай найдвартай уламжлалт хүлэг бол Казахстаны Астанад туршиж буй H12 нь Улаанбаатар шиг их түгжрэлтэй, утаатай, эрс тэс уур амьсгалтай хотод шатахуун хэмнэх, агаарын бохирдлыг бууруулахад зориулагдсан дараагийн шатны дэвшилтэт ухаалаг технологи юм.

Шатахуун зарцуулалтын хувьд Улаанбаатарт явж байгаа дизель автобуснууд түгжрэл болон өвлийн халаалтаас шалтгаалж маш их түлш зарцуулдаг. Yutong H12 автобус нь уруудах болон тоормослох үеийн энергийг эргүүлэн цэнэг болгодог системтэй тул Улаанбаатар шиг их түгжрэлтэй нөхцөлд шатахууныг 30-50 хувь хүртэл хэмнэх боломжтой. 

Цаг уурын зохицлын хувьд манайд үйлчилж буй бүрэн цахилгаан автобуснуудын лити-ион батарей нь өвлийн эрс тэс хүйтэнд цэнэгээ хурдан алдах, хол зайд явах боломжгүй болох сул талтай байдаг. Нөгөөтэйгүүр H12 загвар нь лити батарейн оронд хасах 40-өөс нэмэх 60 градуст огт ажрахгүй ажилладаг супер конденсатор ашигладаг тул Монголын хахир өвөлд хамгийн тохиромжтой технологи байх нь ойлгомжтой байна.