Монголын нийгэмд нэгэн сонин үзэгдэл бий. Бид амжилттай яваа хүнийг хараад түүний диплом, албан тушаал, шагнал цолыг нь тоолдог мөртлөө тэр хүнийг бүтээсэн хөрс шороог нь төдийлөн анзаардаггүй. Гэтэл хүн гэдэг мод шиг. Навч нь биш, үндэс нь чухал.

“Алтайн хөх харчууд” гэх нэр томьёо ч гэсэн зүгээр нэг магтаал биш. Энэ бол байгаль, түүх, хүмүүжлийн нийлбэр бүтээгдэхүүн. Алтайн ууланд зун цагт бэлд ногоо ургаж байхад оргил дээр нь цас орж байдаг. Ийм эрс тэс нөхцөлд амьдардаг хүмүүсийн зан чанар ч мөн адил хатуу ширүүн орчиндоо таарсан байдаг. Тэсвэртэй, шазууртай, бууж өгдөггүй.

Гэхдээ хүнийг зөвхөн байгаль бүтээдэггүй. Гэр бүл бүтээдэг.

Алтайн хөх харчуудыг уул ус нь биш, хүмүүжил нь бүтээдэг байжээ. Хэцүү нөхцөлд ажиллаж, хариуцлага үүрч, өөрөөсөө илүү гэр бүлээ бодож сурсан тэр үеийн хөвгүүдээс өнөөдрийн нийгэмд дутагдаад буй эрчүүд төрдөг байсан юм.

Орчин үеийн хүмүүжилд хамгийн их дутагдаж буй зүйл ч энэ болов уу.

Өнөөдөр бид хүүхдүүдээ амжилттай болгохын тулд англи хэл, код бичих, хиймэл оюун ухаан заах гэж уралдаж байна. Харин хөдөлмөрийн үнэ цэнийг ойлгуулах тухай бараг ярьдаггүй. Гэтэл амьдрал дээр хүн авьяасаараа биш, тэсвэрээрээ хол явдаг.

Хүн нас ахих тусам эцэг эхийнхээ үнэ цэнийг ойлгодог гэдэг үнэн аж.

Залуудаа бид аав ээжээ энгийн л хүмүүс гэж боддог. Харин өөрсдөө амьдралын хүндийг үүрч эхлэхээр ямар их нөмөр дор өссөнөө ойлгодог. Тэр үед л эцэг эхийн хайр гэдэг зөвхөн энхрийлэл биш, ирээдүйд бэлдсэн сахилга бат байсныг мэдэрдэг.

Тиймээс өнөөдөр Монголд хамгийн хэрэгтэй шинэчлэл бол халамжийн биш, хүмүүжлийн шинэчлэл юм.

Ажилгүй хүнийг мөнгөөр тэжээхээс илүү ажиллах хүсэлтэй болгох нь чухал. Хүүхдэд үнэтэй утас авч өгөхөөс илүү хөдөлмөрийн үнэ цэнийг ойлгуулах нь чухал. Сайн сургуульд оруулахаас илүү сайн аав, сайн ээж байх нь чухал.

Монголчууд эртнээс “Аав сайн бол айл сайн, айл сайн бол улс сайн” гэж ярьдаг байжээ.

Энэ үг өнөөдөр ч үнэ цэнээ алдаагүй байна.

Улс орны ирээдүй УИХ-ын танхимд биш, айл бүрийн гал голомт дээр шийдэгддэг. Тэндээс л маргаашийн иргэн, маргаашийн удирдагч, маргаашийн эх оронч төрдөг.

Эцэст нь бодоход, хүний амьдралын хамгийн том өв хөрөнгө нь банкны данс биш юм байна. Харин ааваасаа өвлөсөн зан чанар, ээжээсээ өвлөсөн хүн чанар хоёр ажээ. Тэр хоёр байхад хүн ямар ч шуургыг давж чаддаг. Тэр хоёр үгүй бол ямар ч их хөрөнгө хүнийг аварч чаддаггүй.