Оросын Холбооны Улсын нийслэл Москва хотын Кремлийн музейд “Чингис хааны удмынхан: Оросууд ба даян дэлхий” үзэсгэлэн албан ёсоор нээлтээ (2026.03.19) хийлээ. 

Энэхүү үзэсгэлэн нь ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.В.Путины “Ард түмний эв нэгдлийн жил” хэмээн 2026 оныг зарласан арга хэмжээний хүрээнд Москвагийн Кремлийн музейн 220 жилийн ойд зориулан гаргаж буй томоохон үзэсгэлэн юм. Мөн ОХУ-д Их Монгол Улсыг үндэслэн байгуулагч Эзэн Чингис хааны нэрээр нэрлэгдсэн анхны албан ёсны үзэсгэлэн боллоо.

Кремлийн ордны Успескийн хонхот цамхаг, Патриархын цогчин сүмийн танхимд дэлгэгдсэн үзэсгэлэнг нээж Кремлийн музейн Ерөнхий захирал Елина Гагарин  хэлсэн үгэндээ Чингис хаан түүний удмынхан ба Орос орны түүхэн харилцаа, тэдгээрийн олон талт түүхийн агуулгыг шингээсэн үзэсгэлэнг бөгөөд, ОХУ-ын томоохон музей, номын сан, хувь цуглуулагчдад хадгалагдаж буй хосгүй үнэт ховор 150 гаруй дурсгалаас бүрдсэн” томоохон үзэсгэлэнг гаргаж байна хэмээв.

Нээлтэд Монгол Улсын Чингис хаан Үндэсний музейн захирал, Академич С.Чулуун оролцож нээлтийн үг хэллээ. Тэрбээр, Чингис хаан түүний угсааны эзэнт гүрэн Евразийн уудам тал нутагт өөрийн ертөнцийг бий болгож, улс төр, эдийн засаг, соёл, шинжлэх ухаан, цэргийн урлагийн их солилцоог буй болгож, өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч хэмээн дэлхийн олон түүхч, эрдэмтэд нэгэнтээ зөвшөөрч байна. Тэд өрнө дорнын олон улс оронд өөрийн эрхшээлийг тогтоохдоо байлдан дагуулагч  бус өөрийн өв, өндөр статус, нөлөөг өргөн хүрээнд буй болгож чадахдаа тэдгээр улс орны ард түмний шашин шүтлэг, уламжлалт ахуй соёл, амьдралын онцлог, үнэт зүйлийг хүндэтгэж байсныг түүхэн дурсгалууд, бичгийн эх сурвалжууд илтгэн харуулна. Мэдээж байлдан дагуулалд сүйтгэл, түйвээн, эрх мэдлийн тогтолцоо үйлчилэх нь тухайн цаг үеийн дэлхийн дэг журам гэж ойлгогддог. Чингис хаан, түүний угсааныханы үлдээсэн өв, нөлөө, их солилцоо дэлхийн олон оронд ул мөр болон үлдэж тэдгээр улс орны дараа дараагийн хувь заяанд нөлөө үзүүлсэн нь үнэн түүх юм. Москвагийн Кремлийн музейнүүд Оросын Соёлын яамны дэмжлэгтэйгээр XV-XVII зууны Оросын хаант улсын Чингис хааны үр удмынханд зориулагдсан томоохон үзэсгэлэнг анх удаа танилцуулж байгаа нь зөвхөн Оросын ард түмний түүх төдийгүй Монголчууд бидний түүхийн судалгаанд ч нэн чухал, сонирхолтой, шинэ боломж нээж өгч буй юм. Монголын эзэнт гүрэн болон Алтан Ордын өв уламжлал, Орос-Татар улсуудын холбоо, соёлын нөлөө, хаад ноёдын гэрлэлт, ордны ёслолын хүрээнд тэдний түүхийг судалж харилцааны цоо шинэ түүхийг тодруулах боломж олгож байна” гэдгийг тодотгон хэлсэн байна.

Үзэсгэлэнд Москвагийн Кремлийн музей, Улсын Эрмитаж, Улсын түүхийн музей, Ш.Маржанигийн соёлын сан, Санкт-Петербург дэх Үндэсний Номын сан, Оросын музей зэрэг оросын түүх соёлын 10 гаруй байгууллагад хадгалагдаж буй Монголын эзэнт гүрэн, Алтан Орд улсын түүхэнд холбогдох 150 гаруй шилмэл үзмэр оролцож байна. Өөрөөр хэлбэл өнөөгийн Оросын нутагт хадгалагдаж үлдсэн Чингис хааны удмынхантай шууд холбогдох түүхэн өв дурсгал гэж баттай хэлж болох олон үзмэр анх удаа үзэгчдийн хүртээл болж байгаа юм. 

Тус үзэсгэлэн нь Оросын түүх бичлэг дэх Монголын эзэнт улс, Чингис хааны удмынханы Оросын түүхэн дэх үүрэг байр суурь, тэдний харилцааны асуудлыг цоо шинээр авч үзэх боломж олгож байгаагаараа түүхэн ач холбогдолтой юм. 

Чингис хааны үр сад: Орос орон ба дэлхий дахин” үзэсгэлэнг  ирэх долоодугаар сарын 19-ний өдрийг хүртэл Москвагийн Кремлийн музейд дэлгэгдэх бөгөөд, олон нийтэд зориулсан лекц, тайлбарт аялал, боловсролын хөтөлбөрүүд зэрэг цуврал олон арга хэмжээ зохион байгуулагдахаар төлөвлөсөн аж.