ТАТАР МАЙДАР
14-р зууны хөлөг онгоцны улаан зандан модноос Юань гүрний Дөрвөлжин үсгийн нууцыг тайллаа!
БНСУ-ын Далайн соёлын өвийн үндэсний эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгээс Өмнөд Солонгосын Синин (Sinan) арлын ойролцоо живсэн Юань гүрний үеийн худалдааны хөлөг онгоцноос олдсон улаан зандан моднууд (rosewood) дээрх нууцлаг бичээсүүдийг тайлж уншсанаа албан ёсоор зарлалаа. Энэхүү түүхэн олдворуудыг өнөөдөр (9-р сарын 15) нээгдэж буй "Далайг гаталсан зандан модод" тусгай үзэсгэлэнгийн үеэр олон нийтэд анх удаа дэлгэн үзүүлж байна.
Юань гүрний төрийн бичиг — Дөрвөлжин үсэг далайн ёроолоос олдов
Эрдэмтэд зандан моднуудыг 3 хэмжээст (3D) дижитал технологиор нарийвчлан баримтжуулах явцад урьд нь ердийн тоо эсвэл латин үсэг гэж андуурагдаж байсан сийлбэрүүдийг судалжээ. Үр дүнд нь 6 ширхэг олдвор дээрх бичээс нь Юань гүрний албан ёсны бичиг болох Дөрвөлжин үсэг (Phags-pa script) болохыг тогтоосон байна.
- Тайлагдсан нууц: Шинээр тайлж уншсан Дөрвөлжин үсгийн тэмдэглэгээ нь "Жи" (ji) гэж дуудагддаг болох нь батлагдлаа.
- Эзэнт гүрний хяналт: Дөрвөлжин үсгийг тухайн үед Юань гүрний засаг захиргаа, дипломат харилцааг удирдаж байсан язгууртан, дээд ангийнхан голчлон хэрэглэдэг байжээ. Иймээс уг үсэг нь тухайн ачааг эзэнт гүрний дээд хяналтын дор тээвэрлэж байсан албан ёсны тамга, баталгаажуулалт байсан гэж эрдэмтэд үзэж байна.
700 жилийн өмнөх Зүүн Азийн ложистикийн систем ил болов
Энэхүү хөлөг онгоц нь 14-р зуунд Хятадын Нинбо боомтоос хөдөлж, Солонгосын хойгийг даван Японы Хаката (одоогийн Фүкүока), цаашлаад Киото хотыг зорин явж байгаад Шар тэнгист живсэн түүхтэй. Зандан моднууд дээрх бичээсүүд нь тухайн үеийн Хятад-Солонгос-Японыг холбосон далайн худалдааны ачаа тээврийн нарийн системийг баталж байна:
- "Мянган үсэгт судар"-ын код: Хятад хэлээр бичигдсэн 160 орчим зандан модон дээр "Тэнгэр-Гурав", "Тэнгэр-Зургаа", "Шар-Тав" гэх мэт бичээсүүд байжээ. Энэ нь Дорно дахины алдартай "Мянган үсэгт судар"-ын эхний үсгүүдийг ачааны ангилал, цуврал дугаар болгон ашиглаж, маш системтэйгээр удирдаж байсны бодит нотолгоо юм.
- Япон эздийн нэрс: Модон дээр "Макосабүро", "Ияжиро" гэх мэт Япон нэрс сийлэгдсэн байжээ. Энэ нь тухайн ачааны эцсийн эзэд болох Киото хотын Төфүкүжи сүмийн лам хувраг, албаны хүмүүс ачааг ачиж, түгээх үйл ажиллагаанд гүнзгий оролцож байсныг илтгэнэ.
Судалгаа үргэлжилсээр байна
Синан дахь хөлөг онгоцны сүйрлийн газраас олж илрүүлсэн улаан зандан мод. Гэрэл зургийг: Солонгосын Соёлын өвийн алба
Синины усан доорх олдворыг анх 1976 онд илрүүлж байсан бөгөөд 9 жилийн хугацаанд 27,000 гаруй түүхэн дурсгалт зүйлийг татан гаргаж байжээ. Далайн соёлын өвийн үндэсний эрдэм шинжилгээний хүрээлэн: "Энэхүү зандан моднууд бол далайн ёроолд 700 жил хадгалагдсан Зүүн Азийн ложистикийн системийг тод харуулах түүхэн бичиг баримт юм" хэмээн онцолсон байна.
Маргааш (9-р сарын 16) тус хүрээлэнд Олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болж, Солонгос, Япон болон бусад орны эрдэмтэд 14-р зууны Азийн далайн худалдааны бодит байдал, зандан модны гарал үүслийн талаар нарийвчилсан судалгаануудыг хэлэлцэх юм.
Дөрвөлжин бичиг нь Хубилай сэцэн (1215-1294) хааны зарлигаар төвдийн Пагва лам Лодойжалцан 1269 онд зохиосон бичиг юм. Дөрвөлжин бичиг хэлбэр дүрсийн хувьд төвд үсэгт, зурлага бичлэгийн хувьд монгол бичигт тулгуурлан зохиосон үет үсэг болно.
Эл бичигт монголчуудын соёлын хэрэгцээнд, тухайлбал монголын их Юань гүрний хэмжээнд албан ёсны төрийн бичиг болж 100 гаруй жил буюу Хубилай хааны байгуулсан их Юань гүрнийг мөхтөл (1368) хэрэглэгдэж байжээ. Тийм учраас дөрвөлжин бичгээр эдүгээ өвлөн уламжлагдсан дурсгал, өв соёл гэвэл ихэнхдээ хааны ордны албан хэрэг, зарлиг бичиг, төрийн тамга, тэмдэг, пайз, зоос мөнгө, хөшөө, чулууны бичээс зонхилж байгаагаас үзвэл уг бичиг нийт монгол хэлтэнд өргөн тархаж дэлгэрэлгүй, явцуу хүрээнд хэрэглэгдэж байсан ажээ.
|
Урлаг соёл
