ТАТАР МАЙДАР
Олимп, паралимпын наадамд оролцох үндэсний шигшээ багийн бэлтгэл ажлыг удирдлага, зохион байгуулалтаар хангах Үндэсний хорооны 2026 оны анхдугаар хуралдаан есдүгээр сарын 11-нд болж, Үндэсний шигшээ багийн тамирчдын 2028 оны Лос-Анжелесийн олимп, паралимпын наадмын эрх авах тэмцээнд оролцох, бэлтгэл сургалтыг хангахад зарцуулагдах зардал, тамирчид, дасгалжуулагчдын цалин хөлсийг төсвийн тодотгол, 2027 оны улсын төсвийг хэлэлцүүлэх үеэр нэмэгдүүлэн тусгаж санхүүжүүлэх чиглэлээр холбогдох арга хэмжээ авахыг Сангийн сайд Загджавын Мэндсайхан, Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд Жуковын Алдаржавхлан нарт даалгалаа.
Түүнчлэн Японы Айчи Нагоя хотноо 2026 оны 9 болон 10 дугаар сард болох Азийн XX наадам болон Азийн пара V наадамд оролцох Монголын баг тамирчдын тус улсад байх үеийн хоол, байрны зардалд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх асуудлыг Засгийн газрын нөөц сангаас гаргуулах ажлыг зохион байгуулахыг үүрэг болгосон байна.
Дашрамд дурдахад АНУ-аас бусад дэлхийн ихэнх улс орнууд Олимпын наадамд оролцох тамирчдынхаа үндсэн зардлыг (замын зардал, байр, хоол, өмсгөл гэх мэт) Үндэсний олимпын хороо болон улсын төсвөөр дамжуулан бүрэн даадаг. Гэвч бэлтгэл сургуулилт, дасгалжуулагчийн цалин зэрэг өдөр тутмын зардлыг улсаас санхүүжүүлэх тал дээр улс орнуудын тогтолцоо маш өөр байдаг.
Олимпын хороодын санхүүжилтийн загварыг доорх байдлаар ангилж болно:
Зардлыг төрөөс 100% даадаг улсууд (Төрийн санхүүжилттэй)
Эдгээр улсууд тамирчдын наадамд оролцох зардал төдийгүй, Олимп хүртэлх бүх шатны бэлтгэл, цалин, амьжиргааны зардлыг улсын төсвөөс хариуцдаг.
- БНХАУ: Тамирчдыг бага наснаас нь эхлэн улсын тусгай сургууль, баазуудад төрийн сангаас бүрэн санхүүжүүлж бэлтгэдэг.
- Их Британи: Засгийн газрын агентлаг болон Үндэсний сугалааны (National Lottery) сангаас тамирчдын орон байр, хоол хүнс, бэлтгэлийн бүх зардлыг татвараас чөлөөлөгдсөн тэтгэлэг хэлбэрээр олгодог.
- Монгол Улс: Үндэсний шигшээ багийн тамирчдын Олимпын наадамд явах замын зардал, хувцас, хэрэглэл, тэмцээний үеийн байр, хоолны зардлыг Биеийн тамир, спортын улсын хороо болон Засгийн газрын дэмжлэгээр шийдвэрлэдэг.
- Өмнөд Солонгос: Төвлөрсөн системтэй. Төрөөс санхүүждэг үндэсний спортын томоохон бааз болох " Тэжөн шигшээ багийн бэлтгэлийн төв"-д тамирчдын бүх зардлыг дааж, сар бүр цалин олгодог.
- Казахстан, Узбекистан: Хуучин ЗХУ-ын спортын системийг өвлөсөн тул Спортын яамнаас нь Олимпын шигшээ багийн зардлыг 100% төсвөөс гаргаж, тамирчдаа бүрэн цалинжуулдаг.
Ерөнхийдөө Ази тивийн орнууд (БНХАУ, Өмнөд Солонгос, Япон, Сингапур, Казахстан, Монгол гэх мэт) Олимпын спортыг "улсын нүүр царай, нэр хүнд" гэж үздэг тул төрөөс маш өндөр санхүүжилт, дэмжлэг үзүүлдэг тогтолцоотой. Гэхдээ улс бүр үүнийг өөр өөрийн гэсэн өвөрмөц хэлбэр, загвараар шийддэг.
Япон улс: "Төр, сугалаа болон корпорациудын холимог загвар"
Япон улс тамирчдынхаа Олимп, олон улсын тэмцээнд явах зардлыг Япон улсын Засгийн газар болон Японы Олимпын Хороо (JOC) дамжуулан 100% бүрэн хариуцдаг. Тэд тамирчдаа дараах 3 үндсэн сувгаар санхүүжүүлдэг:
- Спортыг дэмжих үндэсний сугалаа (Toto): Японд спортын сугалааны орлогын дийлэнх хувийг дэлхийн хэмжээний тамирчдыг бэлтгэх, спорт холбоодыг санхүүжүүлэхэд хуулийн дагуу зарцуулдаг.
- Корпорацийн шигшээ багууд (Jitsugyodan): Японы спортын хамгийн том онцлог. Том корпорациуд (Toyota, Nissan, Panasonic, дугуйн болон ширээний теннисний брэндүүд) өөрсдийн харьяанд спортын баг ажиллуулдаг. Тамирчид тухайн компанид "ажилтан" гэж бүртгэгдэн үндсэн цалин, нийгмийн даатгалаа авч, өдөр тутамдаа зөвхөн бэлтгэлээ хийдэг.
- Үндэсний бэлтгэлийн төв (NTC): Засгийн газрын хөрөнгө оруулалтаар баригдсан Токио дахь өндөр зэрэглэлийн бэлтгэлийн төвд тамирчдын байрлах, хооллох, анагаах ухааны тусламж авах бүх зардлыг улсаас даадаг.
Сингапур улс: "spexScholarship буюу Төрийн тэтгэлэгт хөтөлбөр"
Сингапур бол тамирчдынхаа наадамд оролцох зардлыг 100% даагаад зогсохгүй, тамирчныг "мэргэжил" гэж үзэж, амьжиргааг нь бүрэн хариуцдаг хамгийн өндөр өртөгтэй системтэй улс юм.
- Төрийн цогц тэтгэлэг (spexScholarship): Сингапурын Засгийн газрын харьяа Sport Singapore агентлагаас шилдэг тамирчдадаа сар бүр тогтмол өндөр хэмжээний мөнгөн тэтгэмж (цалин) олгодог. Энэхүү тэтгэлэг нь тамирчны өдөр тутмын амьжиргаа, дасгалжуулагчийн цалин, гадаад дахь бэлтгэлийн цугларалт, эмнэлгийн тусламж, спортын шинжлэх ухааны зардлыг бүрэн хамардаг.
- Ирээдүйн баталгаа (spexCareer & CPF): Төрөөс тамирчдынхаа ирээдүйд маш их анхаардаг. Тамирчин байх хугацаанд нь ирээдүйн тэтгэврийн санд нь (CPF) төрөөс нэмэлт хуримтлал үүсгэж өгөхөөс гадна, спорт карьераа дуусгасны дараа дээд сургуульд сурах, ажлын байранд зуучлах хөтөлбөрүүдийг 100% санхүүжүүлдэг.
Зардлыг төрөөс даадаггүй улс (Хувийн болон хандивын санхүүжилттэй)
Америкийн Нэгдсэн Улс: Дэлхийн спортын супер гүрэн боловч АНУ-ын Засгийн газар Олимпын хороондоо нэг ч ам.долларын төсөв өгдөггүй. АНУ-ын Олимп, Паралимпын хороо нь хувийн ивээн тэтгэгчид, корпорациудын хандив, телевизийн шууд дамжуулалтын эрхийн орлогоор бүрэн санхүүждэг.
- Тамирчдад тулгардаг бэрхшээл: Тэргүүний одод (жишээ нь Майкл Фелпс, Симона Байлз) сая саяын гэрээтэй байдаг ч олны танил биш спорт (жишээ нь туялзуур сэлэм, ширээний теннис)-ын тамирчид бэлтгэл хийхийн хажуугаар өөр ажил хийж, зардлаа өөрсдөө эсвэл гэр бүлээрээ даах шаардлага гардаг аж.
Танд сонирхуулахад:
Медалийн урамшуулал ба тэтгэмжийн ялгаа
Олимпын үеэр Олон улсын олимпын хороо тамирчдад ямар нэгэн мөнгөн шагнал өгдөггүй бөгөөд зөвхөн медаль гардуулдаг. Харин амжилт гаргасан тамирчдаа хэрхэн урамшуулах нь тухайн улсын дотоод журам юм. Улс орнуудын медалийн урамшууллын бодлого дараах байдлаар ялгардаг:
- Сингапур болон Хонконг улсад алтан медаль хүртвэл 700,000-аас 1,000,000 хүртэлх ам.долларын асар өндөр мөнгөн шагнал өгдөг байна.
- Казахстан улсад медалийн өнгөнөөс хамаарч 3 хүртэлх өрөө байр, эсвэл сайн үүлдрийн морьд, тансаг зэрэглэлийн автомашин бэлэглэдэг журамтай.
- Өмнөд Солонгос улс амжилт гаргасан тамирчдадаа насан туршийн сар бүрийн тэтгэвэр олгохоос гадна эрэгтэй тамирчдыг цэргийн албанаас чөлөөлдөг давуу талтай.
- Их Британи, Норвеги, Швед зэрэг улсууд алтан медаль авсан ч улсаас ямар нэгэн мөнгөн шагнал, бонус өгдөггүй бөгөөд үүнийгээ бүх хөрөнгө оруулалтыг Олимпын өмнөх бэлтгэлийн шатанд нь аль хэдийн зарцуулсан гэж үздэгтэй холбон тайлбарладаг.
|
Спорт
