The Lowy Institute-ийн албан ёсны сайт дээр Филиппа Николь Баррын бичсэн "Эрхүү ба тахал: Ил тод байдал, итгэлцэл дээр тогтдог дэлхийн эрүүл мэндийн тогтолцоог илчилсэн үхэл" (Irkutsk and the plague: A death exposes how much global health runs on trust) нийтлэлийг товчлон хүргэе.

Орос улс тахлын нян алдсанаа нууж байна уу? 

Шинжлэх ухааны лабораторид гарсан ослын улмаас залуу судлаач амиа алдсан харамсалтай хэрэг Сибирьт гарсан нь дэлхий нийтийн эрүүл мэндийн салбарт томоохон эргэлзээ, айдас төрүүлж эхэллээ. "Тодорхойгүй шалтгаант уушгины хатгалгаа"-гаар нас барсан гэх залуу бүсгүйн үхлийн цаана аймшигт тахлын (хар үхэл) нян байсан байж болзошгүй гэх хардлага газар авч байна. 

Лабораторийн осол ба нууцлаг үхэл

2026 оны 9 дүгээр сарын 29-нд ОХУ-ын Эрхүүгийн Тахал эсэргүүцэх институтийн 28 настай судлаач Дарья Шипилова гэнэт хүндээр өвчилж, Шелеховын эмнэлэгт хүргэгдэн гурван өдрийн дараа нас баржээ. Орон нутгийн эрх баригчид түүнтэй хавьталд орсон 200 орчим хүнийг яаралтай тусгаарласан байна. 

Албаныхан үүнийг ердийн уушгины хатгалгаа гэж тайлбарлаж буй ч, хилийн чанадад цагаачлан гарсан "Байгалийн хүмүүс" (People of Baikal) сэтгүүл өөр мэдээлэл дэлгэв. Тус сэтгүүлийн мэдээлснээр Шипилова лабораторид ажиллаж байхдаа тахал үүсгэгч Yersinia pestis бактери агуулсан хуруу шилийг санамсаргүй хагалж, халдвар авсан ажээ.

Аймшигт "Уушгины тахал" уу?

Тахлын бактери нь цусаар болон тунгалагийн булчирхайгаар дамжихдаа антибиотикоор эмчлэгддэг бол гурав дахь төрөл болох "Уушгины тахал" (pneumonic plague) нь огт өөр юм. Энэ нь ханиалгах, амьсгалах төдийд агаараар маш хурдан халдварладаг бөгөөд нас баралтын түвшин нь бараг 100 хувьд хүрдэг аюултай халдвар билээ. 

Энэхүү үйл явдал нь 2026 оны 7 дугаар сард хэвлэгдсэн Энни Жейкобсоны "Биологийн дайн: Үйл явдлын өрнөл" (Biological Warfare: A Scenario) хэмээх зөгнөлт номын үйл явдалтай яг таг давхцаж байгаа нь олныг гайхшруулж байна. Уг номд Сибирийн нууц лабораторийн ажилтан осолд орж, халдвар авснаа нуун олон нийтийн газраар явж өвчин тараагаад, эцэст нь уушгины хатгалгаа нэрээр нас барж буй тухай өгүүлдэг аж. 

Олон улсын эргэлзээ ба Оросын нууцлал

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага (ДЭМБ)-аас ОХУ-аас албан ёсны мэдээлэл шаардсан ч Оросын тал "Бүх зүйл хэвийн, хавьтлуудыг урьдчилан сэргийлэх үүднээс тусгаарлаад сулласан" гэх хариу өгчээ. Гэвч ДЭМБ-ын тэргүүн Тедрос Адханом Гебрейесус конфликт үүсгэсэн мэдээллүүдийг тодорхой болгоход улс орнуудын "ил тод байдал" хамгаас чухал гэдгийг санууллаа.

• Дипломат маргаан: АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио Оросоос илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл нэхэж, тусламж санал болгосон ч Оросын Роспотребнадзор агентлаг хариуд нь "АНУ өөрсдөө халдварт өвчинтэйгөө тэмцэхэд чинь тусалъя" хэмээн тохуурхсан хариу өгсөн байна.

• Эмч нарыг хаацайлах тактик: Орон нутгийн эмч нарыг сэтгүүлчидтэй харилцах, мэдээлэл өгөхийг Оросын эрх баригчид хатуу хориглосон бөгөөд "эмнэлгийн нууцлал" нэрээр мэдээллийг чандлан нууцалж байгааг эх сурвалжууд мэдээлжээ.

Орос улс Зөвлөлтийн үеэс биологийн болон химийн зэвсгийн хөтөлбөр өвлөн авсан бөгөөд одоо ч цэргийн зориулалттай 3 нууц лаборатори ажиллуулдаг гэх мэдээлэл бий. Энэхүү ил тод бус байдал нь дэлхий нийтийн анагаах ухааны салбарт Орост итгэх итгэлийг үгүй хийж, хэрэв үнэхээр аюултай нян алдагдсан бол дэлхий нийтээрээ харанхуй хадны хавцал руу унах мэт аюултай нөхцөл үүсэхийг шинжээчид анхааруулж байна.