Газар зүйн хувьд алс хол оршдог хэдий ч энэ хоёр улс өнгөц харагдахаас илүү их нийтлэг зүйлтэй.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх Европ дахь айлчлалынхаа хүрээнд 10 дугаар сарын 22-ноос 24-ний өдрүүдэд Финланд улсад төрийн айлчлал хийлээ. Монгол, Финланд улсууд 2028 онд дипломат харилцаа тогтоосныхоо 65 жилийн ойг тэмдэглэх гэж буй энэ үед Хүрэлсүхийн Хельсинки хотод хийсэн төрийн айлчлал нь хоёр талын харилцааг бэхжүүлэх, хамтын ажиллагааны идэвхтэй механизмуудыг эрэлхийлэх улс төрийн хүсэл эрмэлзлийг харуулж байна.

10 дугаар сарын 23-ны өдөр Хүрэлсүх Финландын Ерөнхийлөгч Александр Стуббын урилгаар төрийн айлчлал хийхээр Хельсинкид хүрэлцэн ирэв. Хүрэлсүхийн Хельсинки дэх айлчлал нь Монгол Улсын төрийн тэргүүний зүгээс Финланд улсад 16 жилийн дараа хийж буй анхны айлчлал тул дипломат харилцааны нэгэн чухал түүхэн үйл явдал болж байна. Монгол Улсын тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж 2010 онд Финланд улсад айлчилж байжээ.

Дээд хэмжээний уулзалтын үеэр Стубб Монголын төлөөлөгчдийг угтан авахдаа “Финланд, Монгол улсуудад нийтлэг зүйл олон бий. Бид хоёулаа ардчилал, тогтвортой байдлыг эрхэмлэдэг. Бид хоёул том хөршүүдтэй хиллэдэг жижиг орнууд бөгөөд олон талт тогтолцоо болон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагыг тууштай дэмжигчид юм” хэмээн хэлэв.

Хүрэлсүхийн Финланд улсад хийсэн төрийн айлчлал нь Улаанбаатар, Хельсинки хоёр талын харилцааг бэхжүүлэх замыг засэж байна. Энэ нь мөн илүү өргөн хүрээний чиг хандлагыг тодотгож байна: хурдацтай өөрчлөгдөж буй геополитикийн орчинд баримжаагаа олохын тулд улам олон жижиг улсууд хамтын ажиллагааны механизмаа шинэчлэн сайжруулахыг эрмэлзэж байна.

Монгол, Финланд улсууд 1963 онд албан ёсны дипломат харилцаа тогтоосон. Үүнээс хоёр жилийн өмнө буюу 1961 онд Финланд улс Монгол Улсыг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад элсэхийг дэмжиж байв. Түүнээс хойш Финланд, Монгол улсууд хоёул НҮБ, Европын аюулгүй байдал, хамтын ажиллагааны байгууллага (ЕАБХАБ), Дэлхийн худалдааны байгууллага (ДХБ), Олон улсын валютын сан (ОУВС) зэрэг дэлхийн олон талт тогтолцооны идэвхтэй дэмжигчид болон оролцогчид болсон юм. Улаанбаатар, Хельсинки хотууд засаглал, хүний эрх, олон улсын эрх зүй, уур амьсгалын өөрчлөлт зэрэг дэлхийн хэмжээний асуудлууд дээр санал хураалтын хувьд тууштай нэгдмэл байр суурьтай байж ирсэн түүхтэй.

2024 оны 12 дугаар сард Микко Киннунен Финланд улсаас Монгол Улсад суух хавсран суух Элчин сайдаар томилогдсон бөгөөд тэрээр Финландын Бээжин дэх Элчин сайдын яамнаас (Хятад улсад суух Элчин сайдын үүргийг мөн гүйцэтгэдэг) ажлаа явуулдаг байна. Үүнээс хэдхэн долоо хоногийн дараа буюу 2025 оны 1 дүгээр сард Монгол Улсаас Финланд улсад суух хавсран суух Элчин сайд – Стокгольмд суудаг бөгөөд Швед улсад суух Элчин сайдын үүргийг мөн гүйцэтгэдэг Мөнх-Өлзийн Цэрэндорж өөрийн итгэмжлэх жуух бичгээ Стуббд өргөн барьжээ. Иймээс Хүрэлсүхийн төрийн айлчлал болон хоёр талын харилцааг бэхжүүлэх ажил нэг жил гаруйн хугацаанд бэлтгэгдсэн байна. Энэ нь ялангуяа 2025 онд Финландын Гадаад хэргийн сайд Элина Валтонен, Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Батмөнхийн Батцэцэг нарын хоёр талын уулзалтын үеэр онцгойлон тэмдэглэгдэж байв.

Хүрэлсүхийн Хельсинкид хийсэн төрийн айлчлал нь нэгт Монгол Улсын "гуравдагч хөрш"-ийн гадаад бодлогыг төрөлжүүлэх стратегийн хүрээнд Нордикийн орнуудтай хэлхээ холбоогоо бэхжүүлэх Улаанбаатарын сонирхлыг илэрхийлж буй. Хоёр орны удирдагчдын ганцаарчилсан уулзалтын дараа Монгол, Финланд улсууд боловсрол, соёл, музей, цахим боловсрол, Хөвсгөл болон Лапланд мужуудын бүс нутгийн хамтын ажиллагаа, тогтвортой барилга байгууламж, цэвэр эрчим хүчний салбарын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх чиглэлээр хоёр талын 10 баримт бичигт гарын үсэг зурлаа.

Монгол Улсаас Шведийн Хаант Улс болон Нордикийн бүс нутагт суух анхны суурин Элчин сайд, ахмад дипломатч Балдангийн Энхмандах Монголын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд багтсан байв. Тэрээр хэлэхдээ, Монгол Улс Нордикийн таван орон болох Дани, Финланд, Исланд, Норвеги, Швед улсуудын хөгжлийн загвараас суралцах боломжтойг тэмдэглэв. Ялангуяа Финландын нийгэмд асар их нөлөө үзүүлдэг тэгш боловсролын тогтолцоог Монгол Улс судалж, нэвтрүүлэх боломжтойг онцолжээ.

Хүрэлсүх Финландын Үндэсний музейд зочилж, хоёр соёл иргэншлийн түүх, соёлын хэлхээ холбооны чухал хэсэг болох Монголын ховор дурсгалуудыг үзэж сонирхов. Тус музейд 1900, 1909 онуудад Монголд хийсэн хээрийн судалгааны ажлынхаа үеэр чулуун хөшөө дурсгал дээрх эртний бичээсүүд, түүнчлэн аман зохиол, хөгжмийг судалж байсан хэл шинжлэлийн эрдэмтэн Густав Жон Рамстедт, археологич Сакари Пялси нарын судалгааны бүтээлүүдийг дэлгэн үзүүлдэг байна. Өргөжин тэлж буй хоёр талын харилцааны хүрээнд Монгол, Финланд улсууд музейн хамтын ажиллагааны тухай хэлэлцээрт гарын үсэг зурсан юм.

Монголын төлөөлөгчид мөн Финландын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдалд чухал түүхэн зүтгэлтэн, "Финландын эцэг" гэгддэг Финландын Генерал Барон Карл Густав Эмиль Маннергеймын хөшөөнд хүндэтгэл үзүүлэв.

Түүнчлэн Финландын Худалдааны танхим болон Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим хамтран хоёр талын 70 гаруй бизнесийн төлөөлөгчид оролцсон Финланд-Монголын Бизнес форумыг зохион байгуулав.

Монгол, Финландын хоёр талын худалдаа, бизнесийн харилцаа даруухан түвшинд байгаа бөгөөд 2025 оны байдлаар худалдааны эргэлт 47 сая ам.доллараас ялимгүй давсан байна. Үүний бараг бүх хувийг Финландаас Монгол руу хийсэн экспорт, тухайлбал уул уурхайн машин механизм, барилгын тоног төхөөрөмж эзэлж байна. Монгол Улс өнгөрсөн жил Финланд руу ердөө 78,000 ам.долларын бараа бүтээгдэхүүн экспортолжээ.

Финландын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын албан ёсны мэдээлэлд "Ерөнхийлөгч Хүрэлсүхийн айлчлалын нэг зорилго нь Финланд, Монголын худалдааг бэхжүүлэх явдал байв" гэжээ. Стубб "уул уурхай, ашигт малтмал, цэвэр эрчим хүч, боловсрол, дижиталчлал зэрэг салбарт хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэх" хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлэв.

Өөрийн зүгээс Монгол Улс цаг агаарын нөхцөл байдал ижил төстэй тул Финланд руу органик ноос, ноолууран бүтээгдэхүүний экспортыг нэмэгдүүлэхийг зорьж байна. Батцэцэг хэвлэлийнхэнд мэдээлэхдээ, Монголын тал эрчим хүчний хэмнэлттэй халаалтын төслүүд, хөдөө аж ахуй, органик хүнс, ноос, ноолууран бүтээгдэхүүний салбарт хамтран ажиллах санал дэвшүүлсэн гэв. Финландын тал дэвшилтэт технологи, ойн аж ахуй, уул уурхай, мод боловсруулах үйлдвэрлэл, болон өвлийн аялал жуулчлал, спортын салбарт хамтран ажиллахыг санал болгосон байна.

Эдгээр салбарт хамтран ажиллахаас гадна Монгол Улс Финландын усны нөөцийн менежментийн туршлагыг орхигдуулж болохгүй. Скандинавын орнууд Монголын усны аюулгүй байдлын архаг асуудлыг хүчирхэг технологиор шийдвэрлэхэд тусалж чадах ч гол түлхэц нь Улаанбаатараас гарах шаардлагатай.

Заримдаа "Янтегийн хууль" (Janteloven)-ийг нэвтрүүлсэнтэй холбон тайлбарладаг Финландын авлигын эсрэг тогтолцоо нь Монгол Улсын суралцах ёстой бас нэгэн зүйл юм. Финланд улс Тランスпэрэнси Интернэшнл (Transparency International) байгууллагын Авлигын төсөөллийн индексээр (CPI) тогтмол эхний 3 байрт жагсаж ирсэн түүхтэй бөгөөд энэ нь ялангуяа жижиг улсуудын хувьд сайн засаглалын загвар болох манлайллыг нь тодотгож байдаг.

Олон улсын харилцааны салбарт Монгол, Финланд улсууд хоёулаа “жижиг улс” гэж тооцогддог бөгөөд тэдний гадаад бодлогын стратеги нь дипломат ажиллагаа, ардчилалд тууштай байх үүрэг амлалт, олон талт үзэл, тогтвортой байдал, дүрэм журамд суурилсан олон улсын дэг журамд ихээхэн тулгуурладаг. Практикт эдгээр хуваалцдаг үнэт зүйлс нь хоёр улсад геополитикийн асуудлуудыг даван туулахад туслах гадаад бодлогын үр дүнтэй хэрэгсэл болдог.

Монгол, Финландын геополитикийн орчин – хоёулаа Оростой хиллэдэг тул энэ нөхцөл байдалд туйлын чухал юм.

Орос улс Украинд халдсан нь Хельсинкийг олон жил баримталсан төвийг сахих бодлогоосоо татгалзаж, 2023 онд НАТО-д албан ёсоор элсэхэд хүргэсэн. Гэсэн хэдий ч Оростой хөрш зэргэлдээ орны хувьд Финланд улс Москваг бүрмөсөн тусгаарлах боломжгүй юм. Хельсинки дипломат харилцаагаа хадгалсаар байгаа бөгөөд үүнийг Стубб 10-р сарын 27-ны өдөр ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путинтэй утсаар ярьсан явдал бэлхнээ гэрчилнэ.

Бүс нутгийн аюулгүй байдлын нэгдэл байхгүй Зүүн хойд Азид оршдог Монгол Улс геополитикийн асуудал, гадаад заналхийллийг даван туулахын тулд түүхэн, уламжлалт болон дипломат хоёр талын харилцаандаа найдах ёстой. Улаанбаатарын ОХУ-д хандах бодлогод мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гараагүй байгаа ч Монгол Улс дайнтай холбоотой түлшний хомсдолд хэдэн сарын турш нэрвэгдээд байгаа бөгөөд тус улсад хүндхэн өвөл болох төлөвтэй байна.

Сүүлийн арван жилд Монгол, Финландын Азийн чиглэлд баримтлах гол стратеги нь Зүүн Ази болон Зүүн Өмнөд Ази дахь эдийн засгийн түншүүдээ төрөлжүүлэхэд чиглэж, өөр нэгэн жижиг улс болох Сингапурт онцгой анхаарал хандуулж ирсэн. Финландын Азийн стратегийг авч үзвэл, Монгол Улстай хоёр талын харилцаагаа бэхжүүлэх нь Хельсинкийн төрөлжүүлэх стратегитай нийцэж байгаа бөгөөд Улаанбаатарын хувьд ч мөн адил юм.

Монгол, Финланд улсууд 2028 онд дипломат харилцаа тогтоосныхоо 65 жилийн ойг тэмдэглэхээр бэлтгэж байгаа энэ үед Стубб, Хүрэлсүх нарын өндөр түвшний уулзалт нь өөрчлөгдөж буй дэлхий ертөнцөд баримжаагаа олон урагшилж буй хоёр жижиг улсын хооронд илүү гүнзгий хамтын ажиллагааны механизмыг нээж өглөө.

Лхаажавын БОЛОР

эх сурвалж: The Diplomat