2027 оноос эхлэн Казахстан болон АНУ-ын хооронд анхны шууд зорчигч тээврийн нислэгийг АНУ-д үйлдвэрлэсэн Boeing 787-9 Dreamliner хөлгүүдээр үйлдэнэ. Мөн Казахстан улс B20-д хамгийн том гадаадын төлөөлөгчдийн баг илгээснийг Сюзанн Кларк онцлоод Казахстаныг хөрөнгө оруулалтыг хамгаалах, түүний тогтвортой байдлыг хангаж чадаж буйг цохон тэмдэглэжээ.

Вашингтонд болсон B20 дээд хэмжээний уулзалтад Казахстан улс хамгийн том төлөөлөгчдийн багийг авчирч, АНУ-ын компаниуд тус улс дахь үйлдвэрлэлийн мега өргөжилтөө танилцууллаа.

АНУ-ын Худалдааны танхимын Ерөнхийлөгч бөгөөд Гүйцэтгэх захирал Сюзанн Кларкийн мэдээлснээр, Вашингтон хотноо болсон B20 дээд хэмжээний уулзалтад Казахстан улс гадаадын улс орнуудаас хамгийн өргөн бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгчдийн багийг илгээжээ. 

Вашингтонд болсон хоёр талын дугуй ширээний уулзалтаар АНУ-ын мега корпорациуд Казахстан дахь уул уурхай, эрчим хүчнээс хальж, дэвшилтэт үйлдвэрлэл, технологийн салбарт оруулж буй хөрөнгө оруулалтын шинэ төслүүдээ зарлалаа. B20 нь G20 бүлгийн бизнесийн хамтын ажиллагааны бүлэг юм.

11-р сарын 9-ний бизнесийн дугуй ширээний уулзалтын үеэр PepsiCo-ийн анхны орон нутагт үйлдвэрлэсэн Lay's төмсний чипс, Wabtec-ийн өсөн нэмэгдэж буй төмөр замын үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаас эхлээд эрчим хүчний боловсруулалт, хиймэл оюун ухааны дэд бүтэц, чухал ашигт малтмал хүртэлх хэлэлцүүлэг өрнөв. Америк, Казахстаны өндөр албан тушаалтнууд хэдэн арван жилийн хөрөнгө оруулалт дээр суурилсан арилжааны харилцааны ард улс төрийн дэмжлэг байгааг онцоллоо.

АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын орлогч Кристофер Ландау хэлэхдээ, Казахстан болон Төв Азийн хөрш орнуудтай харилцаагаа бэхжүүлэх, мөн Америкийн дипломат харилцаанд эдийн засаг, худалдааны асуудлын ач холбогдлыг сэргээх нь түүнийг албан тушаалдаа орсны цагаас хойш тэргүүлэх чиглэл байсаар ирсэн гэв.

“Ерөнхийлөгч Токаев бол дэлхийн хамгийн гайхалтай удирдагчдын нэг гэж би боддог” хэмээн Ландау хэлээд, Казахстаны Ерөнхийлөгч Хятад, Орос, АНУ-ын удирдагчидтай тус тусынх нь хэлээр буюу хятад, англи, орос хэлээр ярилцах чадвартайг онцоллоо.

Ландау хэлэхдээ, тус бүс нутаг нь стратегийн байршил, нөөц баялгаараа бол АНУ-ын гадаад бодлогод илүү их анхаарал татахуйц байсан хэдий ч түүхэндээ харьцангуй бага анхаарал хүлээж ирсэн гэв. Тэрээр мөн Вашингтон, Астана хоёрын хоорондох харилцаа ер бусын өндөр түвшинд байгааг онцлоод, өнөөгийн харилцаа нь хоёр талын 35 жилийн түүхэнд ховорхон тохиолдох үр дүнг авчирч байна гэж тодорхойлсон юм.

Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаевын АНУ-тай хамтран ажиллах асуудал хариуцсан Тусгай төлөөлөгч бөгөөд АНУ-Казахстаны Бизнесийн зөвлөлийн Хүндэт хамтран даргалагч Ержан Казыхан, Ерөнхийлөгч Токаев болон Ерөнхийлөгч Дональд Трамп нарын хоорондох яриа хэлэлцээ нь хоёр талын харилцаанд улс төрийн нэмэлт түлхэц өгсөн болохыг онцоллоо.

“Бидний хамтын зорилт бол энэхүү эрч хүчийг бизнесийн салбарт бодит үр дүн болгон хувиргах явдал юм” гэж тэр хэлэв.

Токаев Майамид болох G20-ийн дээд хэмжээний уулзалтад оролцохоор төлөвлөж буйтай холбогдуулан Казыхан цаашдын хамтын ажиллагааны тэргүүлэх чиглэлүүдээр дэвшилтэт үйлдвэрлэл, чухал ач холбогдолтой ашигт малтмалын боловсруулалт, технологийн шилжүүлгийг нэрлэв.

ҮЙЛДВЭРЛЭЛ БА АЖ ҮЙЛДВЭРИЙН ТЭЛЭЛТ

Казахстаны Үндэсний бизнес эрхлэгчдийн танхим болох “Атамекен”-ий Удирдах зөвлөлийн дарга Канат Шарлапаев: “Бид газрын тос, уранаас хэдийнээ хальж гарсан” хэмээн мэдэгдээд, тус улсын өргөжин тэлж буй үйлдвэрлэлийн баазын жишээ болгон PepsiCo болон Wabtec компаниудыг дурдлаа.

Төмөр замын үйлдвэрлэлийн салбарын хувьд, Шадар сайд бөгөөд Тээврийн сайд Асель Жанасова Казахстан улс АНУ-ын Wabtec компанитай олон жилийн турш тогтоосон түншлэлийн явцыг онцоллоо. Үүний дотор 2025 оны 9 дүгээр сард байгуулсан 4.2 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий гэрээ багтаж байгаа бөгөөд үүнд 300 ачааны зүтгүүр нийлүүлэх болон урт хугацааны засвар үйлчилгээний ажил багтсан байна.

Жанасовагийн мэдээлснээр, дотоодын үйлдвэрлэлийн хувь хэмжээ 40 хувиас давж, Казахстаны бэлтгэн нийлүүлэгчдийг оролцуулаад 2,000 гаруй ажлын байр шинээр бий болжээ.

“Казахстан Темир Жолы” (КТЖ) компанийн удирдах зөвлөлийн дарга Елжас Отыншиев түншлэлийн дараагийн шатны талаар танилцуулав. Астана хотод ажиллаж буй хөдөлгүүрийн их засвар, шинэчлэлийн төвд түшиглэн, КТЖ компани 2027 оноос Казахстанд хөдөлгүүр үйлдвэрлэж эхлэхээр төлөвлөж байна. Энэ нь Wabtec компанийн бүс нутаг дахь үйлдвэрлэл, үйлчилгээний төв болох зорилготой ажээ.

Chevron компанийн Олборлолт хариуцсан ерөнхийлөгч Клэй Нефф Казахстан улстай 30 гаруй жилийн турш хамтран ажилласан түүх нь ирэх жилүүдийн тогтвортой түншлэлийн суурь болж байгааг тэмдэглэв.

Нефф хэлэхдээ, 1993 оноос хойш "Тенгизшевройл" (ТСО) хамтарсан үйлдвэрээр дамжуулан Казахстаны аж ахуйн нэгжүүдэд хуримтлагдсан дүнгээр ойролцоогоор 222 тэрбум ам.долларын шууд хөрөнгө оруулалт хийсэн байна. Өнөөдөр ТСО-ийн нийт ажлын байрны 96 хувь, харин удирдах болон хяналтын албан тушаалын 90 хувийг Казахстаны иргэд эзэлж байгааг тэрээр онцоллоо.

Үүнээс гадна хий боловсруулах, газрын тос нэрэх болон нефть химийн салбарт аж үйлдвэрийн шинэ боломжууд гарч ирж байна. Эрчим хүчний дэд сайд Санжар Жаркешов хий боловсруулах салбарт ойролцоогоор 9 тэрбум ам.долларын төсөл хэрэгжиж байгааг дурдаад, 2040 он хүртэл одоо байгаа гурван үйлдвэрийг өргөтгөх, дөрөв дэх үйлдвэрийг шинээр барихад 20 тэрбум хүртэлх ам.долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай байгааг танилцуулав.

“КазМунайГАЗ” компанийн удирдах зөвлөлийн дарга Асхат Хасенов ашиглалтад орсон нефть химийн үйлдвэр болон одоо баригдаж буй хоёр том төсөлд Америкийн дэвшилтэт технологийг хэдийнээ ашиглаж байгааг онцоллоо. Honeywell компанийн төлөөлөгч Казахстанд дотоод үйлдвэрлэлийн гурван ч байгууламж ажиллаж байгааг дурдсан нь тус компанийн үйлдвэрлэл, техникийн байнгын оролцоог илтгэж байна.

KBR компанийн төлөөлөгч аммиакийн шинэ үйлдвэр болон Казахстаны анхны тогтвортой нисэхийн түлшний (SAF) үйлдвэрт технологи нийлүүлэх үүргийнхээ талаар танилцууллаа. Тэдний “КазМунайГаз-Аэро” болон “КазФүүдПродактс” компаниудтай урьд нь байгуулсан гэрээ нь технологийн тусгай зөвшөөрөл олгох болон инженерийн зураг төслийг боловсруулах ажлыг хамарч байгаа юм.

ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ БА ТЕХНОЛОГИЙН ТҮНШЛЭЛ

Үндэсний банкны ерөнхийлөгч Тимур Сүлейменов Казахстанаас АНУ-д оруулсан хөрөнгө оруулалтын хэмжээ ойролцоогоор 77 тэрбум ам.долларт хүрсэн бөгөөд үүний ихэнх хувийг үнэт цаасны багц эзэлж байгааг дурдав. Түүний хэлснээр, Үндэсний банк 210 тэрбум ам.долларын актыг удирдаж байгаагаас 60 орчим тэрбум ам.долларыг АНУ-ын санхүүгийн зах зээл болон ерөнхий эдийн засагт байршуулжээ.

Төв Азийн хамгийн том эдийн засаг болох Казахстан улс 2025 онд 6.5 хувиар өссөн бөгөөд тус улсын ДНБ 2026 онд 400 тэрбум ам.долларт дөхөж очихоор байгааг Сүлейменов тэмдэглэв.

Казыхан 2029 он хүртэл Казахстаны Үндэсний сангаас дэд бүтцийг шинэчлэхэд зориулж 14 орчим тэрбум ам.доллар хуваарилахаар төлөвлөж байгааг дурдаад, энэ нь хувийн хөрөнгийг татах, дотоодын үйлдвэрлэлийг бэхжүүлэх зорилготойг хэллээ.

Казахстан улсаас АНУ-д суугаа Элчин сайд Магжан Ильясов эрчим хүчний салбарт 30 гаруй жил амжилттай хамтран ажилласан түүх нь АНУ-ын санхүүжилтийг цаашид дижитал технологи, хиймэл оюун ухаан, чухал ашигт малтмалын хайгуул, боловсруулалт болон дэд бүтцийн салбар руу өргөжүүлэхэд шаардлагатай харилцан итгэлцлийг бий болгосныг онцоллоо.

Санхүүгийн салбар дахь амжилттай түншлэлийн нэг жишээг “Ситибанк Казахстан” компанийн удирдах зөвлөлийн дарга Сауле Жакаева дурдсан бөгөөд Ситибанк 1994 онд тус улсын зах зээлд нэвтэрснээсээ хойш Казахстанд 40 гаруй тэрбум ам.долларын санхүүжилт босгоход тусалсан байна. Тэрээр Wabtec болон КТЖ-ийн төмөр замын түншлэлд олгосон экспортын зээлийн санхүүжилтийг нисэх онгоц, ашигт малтмал, эрчим хүч болон дижитал дэд бүтцийн салбарт ч өргөжүүлэн хэрэгжүүлэх загвар болох боломжтойг хэлэв.

Чухал ашигт малтмалын салбар нь АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн санхүүжилтийн корпораци, Orion-ийн удирддаг сангууд болон Абу Дабигийн ADQ компанийн дэмжлэгтэй “Orion Critical Minerals Consortium” нэгдлийн хамтран үүсгэн байгуулагч, АНУ-ын Эрчим хүчний нөөц хариуцсан Төрийн нарийн бичгийн даргын туслах асан Фрэнк Фанноны анхаарлыг татлаа.

Фаннон Казахстаны хөрөнгө оруулалтын уян хатан бодлого болон Америкийн хөрөнгө оруулагчдад хандаж буй идэвхтэй үйл ажиллагаа нь тус улсад төсөл хэрэгжүүлэх гол шалтгаан болж байгааг тэмдэглэв. Түүний хэлснээр, тус нэгдэл нь ойролцоогоор гурван жилийн дотор үйлдвэрлэлээ эхлүүлэх боломжтой уул уурхайн төслүүдийг онилж байгаа ажээ.

“Казахтелеком” компани АНУ-д төвтэй Firebird компанитай хамтран “Data Center Valley” төслийн хүрээнд хиймэл оюун ухааны дэд бүтцийг хөгжүүлж байгаагаа танилцуулаад, Америкийн үүлэн үйлчилгээ болон хиймэл оюун ухааны платформуудыг бүс нутаг болон олон улсын тооцоолон бодох эрэлт хэрэгцээг хангах тус төсөлд нэгдэхийг урив.

Санхүүгийн технологийн салбарт Сүлейменов дижитал санхүүгийн актуудыг зохицуулах Казахстаны эрх зүйн орчин бүрэн бүрдэж, шуурхай төлбөр тооцоо, биометрик болон залилангаас хамгаалах дэд бүтэцтэй холбогдон ажиллаж байгааг хэллээ.

Visa компанийн төлөөлөгч тус компани Казахстаны Үндэсний төлбөрийн корпорацитай хамтран данс хоорондын төлбөр тооцооны үед хиймэл оюун ухаанд суурилсан залилангийн хяналтыг хэрхэн нэвтрүүлж байгааг танилцуулав. Мөн төлөөлөгч 2026 оны 12 дугаар сард цахим засгийн газрын бизнес картын санаачилгыг эхлүүлж, 2027 оны турш өргөжүүлэх төлөвлөгөөгөө хуваалцлаа.

ОЛОН УЛСЫН ТЭЭВРИЙН ХОЛБОЛТЫГ ӨРГӨЖҮҮЛЭХ НЬ

Жанасова "Төв коридор"-ыг Өмнөд Кавказ дахь Олон улсын энх тайван, хөгжил цэцэглэлтийн Трампын замтай (TRIPP) холбох боломж байгааг онцлов. Тэрээр АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн санхүүжилтийн корпораци Курык боомтын Саржа терминалыг өргөтгөх төслийг санхүүжүүлэх сонирхолтой байгааг таатай хүлээн авч байгаагаа хэллээ.

Иргэний нисэхийн салбарт “Air Astana” компанийн гүйцэтгэх захирал Ибрахим Жанлиел 2027 оноос эхлэн Казахстан болон АНУ-ын хооронд анхны шууд зорчигч тээврийн нислэгийг эхлүүлэх төлөвлөгөөгөө дахин баталлаа. Boeing компанийн төлөөлөгч тус чиглэлийг бүрэн дэмжиж байгаагаа илэрхийлэв.

Урт хугацаанд төлөвлөгдсөн энэхүү шууд нислэгийг “Air Astana” компанийн шинээр авч буй Boeing 787-9 Dreamliner хөлгүүдээр үйлдэхээр хүлээгдэж байна. Нислэгийг эхлүүлэх хугацаа нь онгоц нийлүүлэлтийн явц болон АНУ-ын нисэхийн аюулгүй байдлын зохицуулалтын шаардлагуудыг бүрэн хангахаас хамаарах ажээ.

ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫГ ХАМГААЛАХ, ТОГТВОРТОЙ ӨСӨЛТИЙГ ХАНГАХ

Chevron компанийн олборлолт, хайгуулын үйл ажиллагаа хариуцсан ерөнхийлөгч Клэй Нефф Казахстаны түүхий тос экспортын хамгийн их хүчин чадалтай, зардал багатай гол зам болох Каспийн хоолойн консорциумаар дамжуулан газрын тосны найдвартай экспортыг хэвээр хадгалах нь чухал байгааг онцоллоо. Нефф хэлэхдээ, Chevron компани геополитикийн нөхцөл байдлаас шалтгаалж Казахстаны экспортод ямар нэгэн санамсаргүй сөрөг үр дагавар үүсэхээс сэргийлэхийн тулд Казахстан болон АНУ, Европын засгийн газруудтай идэвхтэй хамтран ажиллаж байна гэв.

“Казатомпром” компани Америкийн худалдан авагчидтай уран нийлүүлэх урт хугацааны шинэ гэрээнүүдийг байгуулахыг уриаллаа. Эртнээс гэрээ байгуулж үүрэг хүлээх нь тус компанид үйлдвэрлэл болон тээвэр логистикоо илүү үр дүнтэй төлөвлөх боломжийг олгох ажээ.

Технологийн компаниудын хувьд, хөрөнгө оруулалтын аюулгүй байдал нь оюуны өмч болон нууцлалтай системүүдийг хамгаалах асуудлыг заавал дагуулдаг. Global Data Risk компанийн гүйцэтгэх захирал Эрик Лэйкин Казахстан улс хиймэл оюун ухаан болон дижитал дэд бүтцийн салбарт Америкийн компаниудтай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлж байгаа тул аюулгүй байдлын хамгаалалтаа улам чангаруулахыг уриаллаа.

Тэрээр: “Хөрөнгө оруулалт боломжийг дагаж урсдаг бол технологи зөвхөн итгэлцлийг дагаж ирдэг” хэмээн онцлов.

Түүнчлэн хууль эрх зүйн хамгаалалт болон төрийн байгууллагуудын зүгээс хөрөнгө оруулагчидтай хэрхэн харилцах асуудлыг хөндлөө. Ерөнхий прокурорын нэгдүгээр орлогч Жандос Өмөрәлиев төрийн болон төрийн өмчит байгууллагуудтай холбоотой гомдлыг шийдвэрлэхэд Казахстаны хөрөнгө оруулагчдыг хамгаалах хорооны гүйцэтгэж буй үүргийн талаар танилцууллаа.

АНУ-ын Худалдааны танхимын тэргүүн Кларк үг хэлэхдээ, Казахстаны худалдааны ач холбогдол өсөн нэмэгдэж байгаа нь компаниудын зүгээс нийлүүлэлтийн сүлжээг найдвартай, олон талт болгох сонирхолтой шууд холбоотойг тэмдэглэв. Тэрээр хөрөнгө оруулалтын саад тотгорыг арилгах, ил тод, урьдчилан таамаглах боломжтой орчныг бүрдүүлэх болон зах зээлд суурилсан өсөлтийг хангах нь чухал байгааг дахин санууллаа.

Кларк: “Эдгээр нөхцөлүүд бүрдсэн цагт компаниуд урт хугацааны хөрөнгө оруулалт хийх, ажлын байр үүсгэх болон орон нутгийн хөгжлийг бэхжүүлэх бүрэн итгэлтэй болдог” хэмээн үгээ өндөрлүүлэв.