Жил бүрийн 10 сарын 21-ний өдрийг Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага (ДЭМБ), НҮБ-ын Хүүхдийн Сан (UNICEF) болон бусад олон улсын байгууллагуудын санаачилгаар "Дэлхийн иодын дутагдлаас сэргийлэх өдөр" (World Iodine Deficiency Disorders Prevention Day) болгон тэмдэглэдэг.

Энэхүү өдрийн үндсэн зорилго нь хүн амын дунд иодын дутагдлаас үүсэх сөрөг үр дагаврыг таниулах, иоджуулсан давс болон хүнсний хэрэглээг хэвшүүлэх, нийгмийн эрүүл мэндийн боловсролыг дээшлүүлэхэд оршдог.

1. Иод гэж юу вэ, яагаад чухал вэ?

Иод нь хүний бие махбодод маш бага хэмжээгээр шаардагддаг ч амьдралын микроэлемент буюу бичил тэжээл юм. Бие махбод иодыг өөрөө үйлдвэрлэж чаддаггүй тул заавал гаднаас хоол хүнсээр дамжуулан авах шаардлагатай.

• Бамбай булчирхайн үйл ажиллагаа: Иод нь хүзүүний урд хэсэгт байрлах бамбай булчирхайн даавар (Т3, Т4)-ыг нийлэгжүүлэх гол түүхий эд юм.
• Бодисын солилцоо ба өсөлт: Эдгээр даавар нь хүний биеийн бодисын солилцоо, зүрхний цохилт, биеийн дулаан, тархи болон бие бялдрын өсөлт хөгжлийг шууд зохицуулдаг.

2. Иодын дутагдлын шинж тэмдэг ба аюул

Иод дутагдсанаар бамбай булчирхай хангалттай даавар боловсруулж чадахгүйд хүрснээр дараах өөрчлөлтүүд гардаг.

Нийтлэг илрэх шинжүүд:

• Бамбай булчирхай томорч бөхөн үүсэх: Дааврын дутагдлыг нөхөхийн тулд бамбай булчирхай томордог.
• Байнга ядарч сульдах: Биеийн эрч хүч буурч, байнга нойрмоглох.
• Шалтгаангүй жин нэмэх: Бодисын солилцоо удааширснаас илүүдэл жин цуглуулах.
• Арьс хуурайших, үс унах: Арьсны чийгшил буурч, үс шингэрч амархан хугарах.
• Даарч хөрөх: Биеийн дулаан зохицуулалт алдагдаж, байнга даарах.
• Ой тогтоолт, анхаарал буурах: Анхаарал төвлөрөхөд бэрхшээлтэй болох, мартгануур болох.

Эрсдэлтэй бүлэгт үзүүлэх нөлөө:

• Хүүхдэд: Бие бялдар ба оюун ухааны хөгжил хоцрох, сурлага болон сэхээрэх чадвар буурах.
• Жирэмсэн эхчүүдэд: Ураг эхийн хэвлийд байхаасаа иодын дутагдалд орсноор ургийн тархи, мэдрэлийн тогтолцооны хөгжил саатах, зулбах болон дутуу төрөх эрсдэлтэй.

3. Хоногийн хэрэгцээ ба хүнсний эх үүсвэр

Иодын хоногийн хэрэгцээ:

• Сүүдэр ба бага насны хүүхэд (0-5 нас): 90 мкг (микрограмм)
• Сургуулийн насны хүүхэд (6-12 нас): 120 мкг
• Насанд хүрэгчид (12-оос дээш нас): 150 мкг
• Жирэмсэн болон хөхүүл эхчүүд: 220–290 мкг

Иодорлог хүнсний бүтээгдэхүүнүүд:

1. Иоджуулсан давс: Хямд бөгөөд хамгийн хүртээмжтэй эх үүсвэр.
2. Далайн гаралтай бүтээгдэхүүн: Далайн замаг, сагамхай загас, туна, самраг, ягаан салмон.
3. Сүү, сүүн бүтээгдэхүүн: Сүү, тараг, бяслаг, аарц.
4. Өндөг: Ялангуяа өндөгний шар хэсэг.

4. Зөв хэрэглээ ба практик зөвлөмж

• Хоолоо гаргахдаа давслах: Иод нь халууны үйлчлэлээр амархан ууршдаг. Тиймээс хоолыг буцалж байхад биш, гаргасны дараа эсвэл аягалсны дараа давсаа хийх нь иодыг бүрэн хадгална.
• Давсны хадгалалт: Иоджуулсан давсыг нарны гэрэл тусахгүй, чийггүй, харанхуй газар таглаатай саванд хадгална.
• Эмийн нэмэлт бэлдмэл: Иодын нэмэлт эм (Иодомарин гэх мэт)-ийг дур мэдэж хэрэглэж болохгүй, заавал мэргэжлийн эмчийн заавар болон шинжилгээний дүнг үндэслэн хэрэглэнэ.