Энэхүү индекс буюу Британийн "Legatum Institute"-ээс гаргадаг "Legatum Prosperity Index" (Дэлхийн улс орнуудын хөгжил цэцэглэлтийн индекс) нь улс орнуудыг зөвхөн ДНБ буюу эдийн засгийн чадамжаар нь бус, иргэдийн амьдралын чанар, эрх чөлөө, нийгмийн сайн сайхан байдлыг цогцоор нь дүгнэдэг аргачлалтай юм.

Хятад улс эдийн засгаараа дэлхийд 2-т ордог атлаа яагаад 110-д орж хойгуур явна вэ?

Хөгжил цэцэглэлтийн индекс нь улс орнуудыг 3 том салбар, 12 тулгуур үзүүлэлтээр (Үүнд: Засаглал, Хувь хүний эрх чөлөө, Нийгмийн хяналт, Эрүүл мэнд, Боловсрол, Аюулгүй байдал гэх мэт) хэмждэг. Хятад улс (БНХАУ) эдийн засаг, дэд бүтэц, боловсролын салбартаа маш өндөр оноо авдаг ч дараах хоёр гол шалтгаанаар нийлбэр дүнгээрээ маш их хойш татагддаг.

• Хувь хүний эрх чөлөө (Personal Freedom) ба Хүний эрх: Хятад улс энэ төрөлд дэлхийн хамгийн сүүлчийн байруудад ордог. Үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх эрх чөлөө хязгаарлагдмал, интернетийн хатуу цензур, цөөнх үндэстнүүдийн эрхийн асуудал зэрэг нь тус индексийн Freedom (Эрх чөлөө) баганы оноог нь бараг тэг заалгадаг. 

• Засаглал ба Ардчилал (Governance): Төрийн институциудын нээлттэй бус байдал, шүүх засаглал хараат бус биш, иргэдийн улс төрийн оролцоо дутмаг зэрэг нь засаглалын оноог нь унагаж, эдийн засгийнх нь гайхалтай амжилтыг доош нь чирдэг байна. 

Товчхондоо, тус индекс нь "Хөгжил цэцэглэлт гэдэг бол зөвхөн мөнгө, баялаг биш, иргэн бүр нь эрх чөлөөтэй, эрүүл аюулгүй, аз жаргалтай амьдрах боломж юм" гэж үздэг тул Хятад, Саудын Араб (97) зэрэг эдийн засаг нь томорсон ч хүний эрх, засаглал нь сул орнууд хойгуур жагсдаг байна. Харин Скандинавын орнууд (Швейцар, Норвеги, Дани) бүх үзүүлэлтээрээ жигд өндөр тул үргэлж тэргүүлдэг. 

Монгол Улс тус индексээр 63 дугаар байранд жагсаж байна. Манай улс өмнөх жилүүдийн (2023 онд 88-д байсан) амжилтаа ахиулсан бөгөөд "Хувь хүний эрх чөлөө" болон "Нийгмийн капитал (хүмүүс хоорондын харилцаа, итгэлцэл)" гэсэн үзүүлэлтүүдээрээ илүү өндөр оноо авдаг бол "Байгаль орчны хамгаалал", "Эрүүл мэнд"-ийн салбарын үзүүлэлтээрээ хойгуур ордог байна 

"Legatum Prosperity Index 2026" (Дэлхийн улс орнуудын хөгжил цэцэглэлтийн индекс)-ийн албан ёсны тайланд Монгол Улс, Казахстан болон Кыргызстан улсуудыг хооронд нь харьцуулсан нарийвчилсан оноо, үзүүлэлтүүдийг товчхоноор хүргэе.

Монгол Улс: Нийт 161 орноос 63 дугаар байранд жагсаж, 67.37 оноо авсан байна. Энэ нь манай улс Төв Азийн бүс нутагтаа  Казахстан, Кыргызстан болон Узбекистан зэрэг орнуудын дээр бичигдэж буй үзүүлэлт юм.

Казахстан Улс: Нийт жагсаалтад 66 дугаар байранд бичигдсэн. Хэдийгээр Монгол Улсаас гурван байраар хойно байгаа мэт боловч Төв Азийн орнуудаа (Кыргызстан, Узбекистан, Тажикстан) бүрэн тэргүүлж, сүүлийн 15 жилд чансаа нь хамгийн хурдацтай өссөн улсаар тодорчээ. 

Кыргызстан Улс: Тус жагсаалтад нэлээд хойгуур буюу 87 дугаар байранд бичигдэж байна.