Саяхан Вашингтон хотноо зохион байгуулагдсан БНХАУ-ын Дарга Ши Жиньпин, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп нарын дээд хэмжээний уулзалтаар хоёр улсын хооронд дипломат харилцааны стандарт мэдэгдлүүд хийгдсэн ч хиймэл оюун ухааны (AI) салбарт ямар нэгэн заавал биелүүлэх гэрээ хэлэлцээрт хүрч чадсангүй. Гэсэн хэдий ч талууд хиймэл оюун ухаантай холбоотой онцгой байдлын үед шууд холбогдох хоёр талын "халуун шугам" (hotline) болон зөвлөлдөх албан ёсны механизмыг бий болгохоор тохиролцжээ.

Уулзалтын үеэр Вашингтоны тал тус технологийг "Супер оюун ухаан" (Super Intelligence) гэж нэрлэхийг илүүд үзсэн бол Бээжингийн тал "Хиймэл оюун ухаан" (Artificial Intelligence) гэх нэр томьёог ашигласан байна. Хоёр тал цөмийн зэвсгийн салбарт автомат удирдлагын систем нэвтрүүлэхээс сэргийлэх суурь хамгаалалтын асуудлыг хөндсөн ч, технологийн хөгжлийг сааруулах ямар нэгэн хязгаарлалт тавихаас татгалзаж, дэлхийн эдийн засаг, цэргийн хүчний давуу талыг тодорхойлох энэхүү салбарт тэмцлээ үргэлжлүүлэхээр болжээ.

Өнөөдөр АНУ болон Хятадын хиймэл оюун ухааны өрсөлдөөн дараах хоёр үндсэн стратегийн дунд өрнөж байна:

• АНУ-ын "Хаалттай систем" (Closed Models): OpenAI (GPT-6 Astra) болон Anthropic (Claude) зэрэг компаниудын тэргүүлж буй энэхүү загвар нь технологийн чухал параметрүүд болон эх кодыг нууцалж, зөвхөн өөрсдийн хяналттай сүлжээгээр (API) үйлчилгээ үзүүлдэг. Энэ нь аюулгүй байдлын шүүлтүүрийг төвлөрүүлж чаддаг ч монополь давуу тал үүсгэх эрсдэлтэй.

• Хятадын "Нээлттэй экосистем" (Open-weight Models): Барууны орнуудын хагас дамжуулагч, чипний экспортын хязгаарлалтын эсрэг Хятадын технологийн компаниуд (жишээ нь Moonshot, DeepSeek) өөрсдийн системийн суурь параметрүүдийг олон нийтэд нээлттэй хуваалцах замаар технологийн ялгааг хурдацтай нөхөж байна. Одоогоор Hugging Face платформ дээрх нийлүүлэлтийн 41 хувийг Хятадын нээлттэй эх кодтой системүүд эзэлж, дэлхийн стартап болон хөгжүүлэгчдийг хямд өртөг, уян хатан байдлаараа татаж байна.

Аюул заналхийлэл ба ирээдүйн эрсдэл:

Хиймэл оюун ухааны хамгийн сүүлийн үеийн загварууд нь зөвхөн мэдээлэл боловсруулахаас давж, олон шатлалт даалгаврыг бие даан төлөвлөх, кодоо өөрөө шинэчлэн бичих түвшинд (recursive self-improvement) хүрч эхэлсэн нь хүн төрөлхтний хяналтаас гарах эрсдэлийг дагуулж байгаа юм. Тухайлбал, нээлттэй эх кодтой загваруудын хамгаалалтын шүүлтүүрийг санаатайгаар устгаж, кибер халдлага эсвэл хорлон сүйтгэх ажиллагаанд ашиглах "гамшгийн эрсдэлийн ардчилал" (democratization of catastrophic risk) үүсэх аюултайг шинжээчид анхааруулжээ.

Хиймэл оюун ухааны салбарын хамгийн орчин үеийн, хүчирхэг хоёр загвар болох АНУ-ын хаалттай системтэй "GPT-6 Astra" (OpenAI) болон Хятадын нээлттэй эх кодтой "DeepSeek-R1" загваруудын технологийн хүчин чадал, архитектурын харьцуулалтыг хүргэж байна.

Эдгээр загварууд нь энгийн текст боловсруулах түвшнээс хальж, хүн шиг логик эргэцүүлэл хийх, бие даан олон шатлалт даалгавар гүйцэтгэх чадвараараа (Agentic Reasoning) технологийн салбарт хувьсгал хийж байгаа юм.

"GPT-6 Astra" (АНУ, OpenAI) – Хаалттай системийн оргил

• Үндсэн философи: Хаалттай (Proprietary / Closed-source). Системийн эх код болон суурь параметрүүдийг OpenAI компани дотооддоо чанд нууцалдаг. Хэрэглэгчид зөвхөн бэлэн сүлжээгээр (API) дамжин холбогдоно.

• Логик сэтгэлгээ ба туслах хэрэгсэл хэрэглээ: Олон шатлалт нарийн төлөвлөлт хийх, кросс-модал буюу текст, дүрс, дуу авиа, кодыг зэрэг боловсруулах туслах хэрэгслүүдийг бие даан ашиглах маш өндөр чадвартай.

• Аюулгүй байдлын хамгаалалт: Хэрэглэгчийн хандалтыг төвлөрсөн системээр хянаж, контентын шүүлтүүрийг хатуу баримталдаг тул гаднын нөлөөгөөр хорлонтой зорилгоор ашиглахаас хамгаалагдсан.

• Сул тал: Хэрэглээний өртөг өндөр, хөгжүүлэгчид өөрсдийн сервэрт локал байдлаар суулгаж, кодод өөрчлөлт оруулах боломжгүй.

"DeepSeek-R1" (БНХАУ, DeepSeek) – Нээлттэй экосистемийн тэргүүлэгч

• Үндсэн философи: Нээлттэй (Open-weight). Системийн суурь параметрүүдийг (weights) олон нийтэд шууд нээлттэй зарласан. Стартапууд, судалгааны багууд үүнийг үнэгүй татаж аваад, өөрсдийн локал компьютер дээр ажиллуулж, өөрчлөх боломжтой.

• Логик сэтгэлгээ ба урт текст боловсруулалт: Маш бага зардлаар асар том текст, баримт бичгийг боловсруулах (Massive context windows), математик болон програмчлалын кодын логик даалгавруудыг өндөр түвшинд эргэцүүлэн бодох (reasoning) чадвараар гарамгай.

• Зардал ба үр ашиг: Тооцоолон бодох болон сургах зардал нь АНУ-ын ижил түвшний загваруудаас хэд дахин хямд тул дэлхий даяар асар хурдтай түгэж байна.

• Сул тал: Нээлттэй систем учраас хэрэглэгчид түүний аюулгүй байдлын шүүлтүүрийг устгаж, кибер халдлага болон хорлон сүйтгэх үйл ажиллагаанд ашиглах "гамшгийн эрсдэл" дагуулдаг.

АНУ, Хятадын хиймэл оюун ухааны өрсөлдөөний цаад гол хөдөлгүүр нь Хагас дамжуулагчийн экспортын хяналт буюу "Чипний дайн" (Semiconductor Export Controls) юм. Энэхүү геополитикийн тэмцлийн талаарх хамгийн сүүлийн үеийн гол баримтуудыг хүргэж байна.

1. АНУ-ын "Шоронгийн хэрэм" тактик (Export Restrictions)

АНУ-ын Засгийн газар Хятадын хиймэл оюун ухааны болон цэргийн технологийн хөгжлийг боомилох зорилгоор дэвшилтэт чип, технологийн экспортод хатуу хориг тавьж байгаа юм.

• Дэвшилтэт чипний хориг: OpenAI, Anthropic зэрэг барууны лабораториудын ашиглаж буй NVIDIA-гийн хамгийн хүчирхэг хиймэл оюун ухааны чипүүдийг (H100, B200 г.м) Хятадын компаниудад худалдахыг бүрмөсөн хориглосон.

• Тоног төхөөрөмжийн хязгаарлалт: Чип үйлдвэрлэлийн дэлхийн цорын ганц монополь болох Нидерландын ASML компанийн "Хэт ягаан туяаны литографи" (EUV) зэрэг хамгийн нарийн технологийн тоног төхөөрөмжийг Хятад руу экспортлохыг хаасан.

• Удирдах боловсон хүчний хориг: АНУ-ын иргэд, байнгын оршин суугчдыг Хятадын хагас дамжуулагчийн үйлдвэрүүдэд зөвшөөрөлгүйгээр ажиллах, зөвлөгөө өгөхийг хуулиар хориглосон нь Хятадын хүний нөөцөд том цохилт болсон.

2. Хятадын хариу стратеги: "Хурдан дагагч" ба Нээлттэй эх код (Open-weight)

АНУ-ын экспортын хориг нь Хятадын технологийн салбарт хүнд туссан ч тэднийг зогсоож чадаагүй бөгөөд дараах аргаар тойрон гарч байна.

• Архитектурын ухаалаг шийдэл: Хятадын компаниуд хамгийн сүүлийн үеийн чип дутагдалтай байгаа тул кодоо маш өндөр түвшинд оновчтой болгох (software optimization) замаар хуучин чипнүүдийнхээ хүчин чадлыг тултал нь ашиглаж байна. Тэдний хөгжүүлсэн "DeepSeek-R1" зэрэг загварууд нь АНУ-ын системүүдээс хэд дахин бага техник хангамж, зардал ашиглан ижил түвшний логик эргэцүүлэл (reasoning) хийж чадаж байгаа юм.

• Нээлттэй эх кодын давамгайлал: Хятад улс асар үнэтэй суурь сургалтын (foundation training) зардлыг тойрч гарахын тулд "Нээлттэй эх код"-ын стратегийг барьж байна. Тэд дэлхийн хөгжүүлэгчдэд өөрсдийн системээ үнэгүй нээж өгснөөр АНУ-ын хаалттай системтэй (OpenAI) өрсөлдөх асар том экосистемийг богино хугацаанд босгож, "Хурдан дагагч" (Fast-follower) тактикаар технологийн зөрүүг арилгаж байна.

• Дотоодын чипний үйлдвэрлэл: БНХАУ-ын SMIC, Huawei зэрэг компаниуд улсаас олгож буй олон тэрбум ам.долларын татаасын тусламжтайгаар барууны технологиос хамааралгүй дотоодын хагас дамжуулагчийн үйлдвэрлэлийг (7 нанометр ба түүнээс доош) эрчимтэй хөгжүүлж эхэлсэн.

3. Дэлхийн эдийн засагт үзүүлэх нөлөө

• Нийлүүлэлтийн сүлжээний хуваагдал: Дэлхийн хагас дамжуулагчийн сүлжээ АНУ-ыг дагасан барууны холбоотнууд болон Хятадын дотоодын сүлжээ гэсэн хоёр эсрэг тэсрэг туйл руу хуваагдаж байна.

• Тайванийн эрсдэл: Дэлхийн хамгийн дэвшилтэт чипний 90 гаруй хувийг үйлдвэрлэдэг Тайванийн TSMC компани геополитикийн маш эмзэг цэг хэвээр байгаа тул АНУ болон Хятадын аль аль нь Тайваниас хамааралтай байдлаа бууруулахаар Аризона болон Хятадын эх газарт шинэ үйлдвэрүүдийг яаравчлан барьж байгаа юм.