Сая сая хүн эрүүл мэндээ хамгаална гэх найдвар тээж олон төрлийн аминдэмийн бэлдмэл хэрэглэдэг ч, олон арван жилийн турш үргэлжилсэн эмнэлзүйн туршилтууд тэдгээрийн ой санамж, жирэмслэлт, зүрхний эрүүл мэнд болон хөгшрөлтөд үзүүлэх нөлөөний талаар юуг харуулж байна вэ?
Мультивитамин нь цусан дахь амин дэмийн хэмжээг өсгөдөг ч эрүүл мэндийг бүрэн дэмждэг үү гэдэг асуултад эрдэмтэд хариулт өглөө.
"Journal of Dietary Supplements" сэтгүүлд нийтлэгдсэн эмнэлзүйн судалгааны нэгдсэн тоймоор, мультивитамин уух нь цусан дахь фолийн хүчил, В6 болон В12 амин дэмийн түвшнийг тогтвортой нэмэгдүүлдэг болох нь тогтоогджээ. Гэвч энэ нь бодит амьдрал дээр зүрх судасны үйл ажиллагаа, танин мэдэхүйн чадвар болон урт наслалтад шууд эмнэлзүйн ач холбогдолтой үр дүн үзүүлдэг эсэх нь тодорхойгүй байна. Судалгааны үр дүн нь тухайн хүний биеийн онцлог, тун хэмжээ болон хоол хүнсний хэрэглээнээс шууд хамаарч байгааг эрдэмтэд онцолжээ.
Амин дэмийн түвшин өсөх нь эрүүл мэнд шууд сайжирна гэсэн үг биш юм. Судалгаагаар витамин уухад цусан дахь биохимийн үзүүлэлтүүд өсөж байгаа ч энэ нь зүрх судасны өвчлөл болон зөнөх өвчнөөс бүрэн сэргийлж чаддаг болох нь батлагдаагүй байна. Харин жирэмсэн эхчүүдийн хувьд төмөр болон фолийн хүчил бүхий микро шим тэжээлийн багцыг хэрэглэх нь дутуу төрөлт болон жин дутуу хүүхэд төрөх эрсдэлийг тодорхой хэмжээгээр бууруулдаг нь ажиглагджээ. Түүнчлэн өндөр настнуудын дунд хийсэн зарим туршилтаар ойр зуурын ой тогтоолт болон сэтгэл санааны байдал, стрессийн түвшинд зарим нэг эерэг нөлөө үзүүлсэн байна.
Мультивитаминыг хяналтгүй хэрэглэх нь зарим сөрөг нөлөөг дагуулдаг аж. Тухайлбал, төмөр болон цайрын агууламж өндөртэй бүтээгдэхүүнүүд нь ходоод гэдэс хямрах, дотор эвгүйрхэх зовиур үүсгэдэг болох нь тогтоогджээ. Мөн томоохон эмнэлзүйн судалгаануудаар витамины илүүдэл хэрэглээ нь арьсан дээр тууралт гарах, хамраас цус гоожих, цаашлаад ходоод гэдэсний замаас цус алдах эрсдэлийг бага зэрэг нэмэгдүүлдэг болохыг анхааруулав.
Олон улсын судлаачдын зөвлөж буйгаар, хоол хүнснээсээ хангалттай шим тэжээл авч чаддаг эрүүл насанд хүрэгчдэд мультивитамин заавал уух шаардлага байхгүй гэнэ. Харин хоол боловсруулах замын хагалгаанд орсон, шим тэжээлийн дутагдалтай, эсвэл цус шингэлэх эм тогтмол уудаг хүмүүс витамины найрлага дахь бодисуудын нөлөөллөөс сэргийлж, мультивитамин хэрэглэхээсээ өмнө заавал мэргэжлийн эмчтэй зөвлөлдөх шаардлагатайг онцолжээ.
"
Journal of Dietary Supplements" сэтгүүлд нийтлэгдсэн эмнэлзүйн судалгааны томоохон нэгдсэн тоймоор мультивитамины үр нөлөөг нарийвчлан шинжилжээ. Эрдэмтэд нийт 5263 судалгааны материалыг шүүж, гарчиг, хураангуй болон үндсэн бичвэрийг шалгасны эцэст шаардлага хангасан 157 эрдэм шинжилгээний өгүүллийг тоймдоо багтаасан байна. Үүнд 103 үндсэн туршилтын тайлан, ижил түүвэр популяцид тулгуурласан холбогдох 54 бүтээл багтсан бөгөөд судалгаануудын ихэнх нь Хойд Америк, Европ, Ази тивд хийгджээ.
Цусны шинжилгээний үр дүнгээр мультивитамин уух нь цусан дахь фолийн хүчил, витамин В6 болон В12-ын түвшнийг хамгийн тогтвортой нэмэгдүүлдэг болох нь батлагдсан байна. Харин бусад амин дэмийн үр дүн нь тухайн хүний анхны суурь үзүүлэлт болон эмнэлгийн нөхцөл байдлаас хамаарч байв. Жишээ нь, мэс засал хийлгэх нь шим тэжээлийн шимэгдэлтэд нөлөөлдөг бол тусгай найрлагатай бүтээгдэхүүнүүд нь өөр өөр тунтай байдаг байна. Эрдэс бодисын өөрчлөлт харьцангуй тогтворгүй байсан бөгөөд төмөр, цайр, иодын нэмэлтийн үзүүлэлтүүд нөхцөл байдлаас шалтгаалан өөр өөр гарчээ. Шим тэжээлийн түвшин өсөх нь бодит амьдрал дээр шууд эмнэлзүйн ач холбогдолтой үр дүн болон хувирч чадахгүй байгааг эрдэмтэд онцолсон байна.
Мультивитамины хэрэглээ нь жирэмслэлт, өндөр настнууд болон мэс заслын дараах үед зовиур багатай байсан ч зарим бүтээгдэхүүн, ялангуяа цайр, төмөр агуулсан нэмэлтүүд нь ходоод гэдэс хямрах зовиур үүсгэж байв. Эмч нарын эрүүл мэндийн судалгаагаар (PHS-II) арьсан дээр тууралт гарах, хамраас цус гоожих тохиолдол бага зэрэг нэмэгдсэн бол какао болон мультивитамины үр нөлөөг судалсан (COSMOS) төслөөр ходоод гэдэсний замаас цус алдах эрсдэл нэмэгдсэн үзүүлэлт гарчээ. Мөн катаракт буюу болор цайх өвчний туршилтаар нүдний болор бүдгэрэх зарим хэлбэрт сөрөг өөрчлөлт ажиглагдсан байна. Түүнчлэн витамин К нь варфарин зэрэг цус шингэлэх эмийн үйлчлэлд саад учруулдаг тул ийм эм уудаг хүмүүс мультивитамин хэрэглэхээсээ өмнө заавал мэргэжлийн эмчтэй зөвлөлдөх шаардлагатайг санууллаа.
Судалгааны нарийвчилсан үр дүнгүүдийг авч үзвэл, жирэмсэн эхчүүдэд зориулсан JiVitA-3 туршилтаар олон төрлийн микро шим тэжээл хэрэглэх нь төмөр болон фолийн хүчил дангаар нь ууснаас илүүтэйгээр дутуу төрөлт болон жин дутуу хүүхэд төрөх эрсдэлийг бууруулсан ч эхний 6 сартай нярайн эндэгдлийг мэдэгдэхүйц бууруулж чадаагүй байна. Харин SUMMIT туршилтаар нярайн эрт үеийн эндэгдлийн харьцангуй эрсдэл 18 хувиар буурчээ. Жирэмсний хожуу үеийн хордлоготой (преэклампси) эмэгтэйчүүдэд магнийн сульфатын эмчилгээ дээр мультивитамин нэмж хэрэглэхэд уураг болон эх, ургийн зарим үзүүлэлт сайжирсан ч энэ нь хордлогоос бүрэн сэргийлэх хэмжээний үр дүн биш аж.
Өндөр настнуудын дунд хийсэн 12 долоо хоногийн туршилтаар мультивитамин нь тэдний ерөнхий эрүүл мэндийн үндсэн үзүүлэлтийг сайжруулаагүй ч сэтгэл санааг дэмжих, стрессийг бууруулах зэрэг туслах үзүүлэлтүүдэд эерэг нөлөө үзүүлсэн байна. COSMOS-Web, COSMOS-Mind, болон COSMOS-Clinic судалгаануудаар ой тогтоолт болон танин мэдэхүйн зарим хэмжилтэд ахиц гарсан ч PHS-II судалгаагаар танин мэдэхүйн ерөнхий ач холбогдол илрээгүй бөгөөд зөнөх өвчнөөс сэргийлдэг гэдэг нь батлагдаагүй хэвээр байна. Таргалалттай эмэгтэйчүүдийн өөх тосны (липид) хэмжээ сайжирсан зарим үзүүлэлт байгаа ч PHS-II болон COSMOS судалгаанууд нь зүрх судасны өвчлөлөөс сэргийлэх ерөнхий үр нөлөөг тогтоож чадаагүй байна. Түүнчлэн уушги, элэгний үйл ажиллагаанд эерэг нөлөө үзүүлэх боломжтойг дурдсан ч халдварт өвчин, тэр дундаа КОВИД-19-ийн өвчлөлийг бууруулаагүй байна. PHS-II судалгаагаар катаракт болон нийт хорт хавдрын өвчлөлийг бага зэрэг бууруулсан гэсэн бол COSMOS судалгаагаар хавдрын эрсдэл буураагүй бөгөөд насжилтыг удаашруулж байгаа ч энэ нь өвчлөлөөс сэргийлэх эсвэл урт наслах баталгаа болохгүйг тэмдэглэжээ.
Эдгээр олон талт үр дүнд тулгуурлан эрдэмтэд мультивитамин нь тэжээлийн дутагдлыг дэмжих боломжтой ч үр нөлөө нь тухайн бүтээгдэхүүний найрлага, хэрэглэж буй хүн амын бүлэг, хоол тэжээлийн суурь байдлаас хамаарч өөр өөр байдаг гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн байна. Олон улсын судлаачдын нэгдсэн зөвлөмжөөр, зөв хооллодог эрүүл насанд хүрэгчид зөвхөн амин дэм, эрдэс бодисын дутагдалтай гэж оношлогдсон тохиолдолд л нэмэлт бүтээгдэхүүн хэрэглэх шаардлагатай гэнэ. Наснаас хамаарч өндөр настнуудад ихэвчлэн витамин В12, В6, D эсвэл кальци, магни зэрэг эрдэс бодисын дутагдал ажиглагддаг байна. Гэсэн хэдий ч ийм нөхцөлд хамгийн түрүүнд эдгээр амин дэмээр баялаг хоол хүнсний хэрэглээг нэмэгдүүлэх нь хамгийн зөв шийдэл юм.
Хэрэв танд шаардлагатай хоол хүнсийг хангалттай хэрэглэхэд хүндрэлтэй байдаг, эсвэл шим тэжээлийн шимэгдэлтэд нөлөөлдөг хоол боловсруулах замын эмгэгтэй, эсвэл аль нэг амин дэмийн түвшин хэт багассан бол эмч танд тухайн тэжээлийг агуулсан өдрийн нэмэлтийг тусгайлан бичиж өгөх боломжтой. Үүнээс гадна, хэрэв таны бие нэг буюу хэд хэдэн төрлийн амин дэмийг хоол хүнснээсээ хангалттай авч чадахгүй байна гэж эмч үзвэл мультивитамин хэрэглэхийг зөвлөж болно. Мультивитаминууд нь ихэвчлэн өдрийн тун хэмжээнээс хэтрэхгүй амин дэм, эрдэс бодисын иж бүрэн хослолыг агуулдаг байна. Харин бие махбодид нь ямар нэгэн амин дэмийн дутагдал илрээгүй бусад хүмүүсийн тухайд өдөр бүр мультивитамин эсвэл өндөр настнуудад зориулсан тусгай бэлдмэлүүдийг уух нь үнэхээр аюулгүй, үр дүнтэй эсэх нь эргэлзээтэй хэвээр байна.
Цаашид хийгдэх эмнэлзүйн туршилтууд нь витамины нөлөөгөөр сайжирсан танин мэдэхүйн чадвар нь хүний өдөр тутмын амьдралын үйл ажиллагаанд бодитоор нөлөөлж чадаж байгаа эсэхийг тогтооход чиглэх шаардлагатайг эрдэмтэд зөвлөжээ. Ташрамд дурдахад, энэхүү судалгааны ажлыг "Haleon" компаниас "Think Healthy Group"-т олгосон боловсролын буцалтгүй тусламжаар санхүүжүүлсэн бөгөөд санхүүжүүлэгч тал судалгааны үр дүн, гар бичмэлийг бэлтгэхэд ямар нэгэн байдлаар оролцоогүй, нөлөөлөөгүй болохыг тайланд тэмдэглэсэн байна.
ТАТАР МАЙДАР
Эрүүл мэнд
