ТАТАР МАЙДАР
Монгол Улсын үндэсний томоохон үйлдвэрлэгч МАК (Монголын Алт) компани дэлхий нийтийн ногоон шилжилтийн чиг хандлагад нийцсэн, байгаль орчинд ээлтэй нэгэн мега төслийг эхлүүллээ. Тэд олеастер (oleaster) буюу зэрлэг олив (шар мод/жигд мод) модыг түүхий эд болгон ашиглаж, агаарын тээврийн салбарт нэн эрэлттэй байгаа Тогтвортой онгоцны түлш (SAF - Sustainable Aviation Fuel) үйлдвэрлэх цогц судалгааны ажлаа албан ёсоор эхлүүлээд байна.
Олон улсын Иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO) болон Агаарын тээврийн холбоо (IATA)-ноос 2050 он гэхэд агаарын тээврийг "Нүүрстөрөгчийн ялгаралгүй" (Net-Zero) болгох зорилт тавьсан энэ үед уг төсөл нь бүс нутагтаа анхдагч болох өндөр ач холбогдолтой юм.
23 мянган га талбай ба 20 сая мод: Хятадын компанитай түншилнэ
Төслийн хүрээнд МАК компани БНХАУ-ын батлагдсан технологи бүхий мэргэжлийн компанитай хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулжээ. Төлөвлөгөөний дагуу:
- Нийт 23 мянган га талбайг ойжуулж, цөлжилтөд тэсвэртэй 20 сая олеастер мод тариалахаар төлөвлөсөн байна.
- Тус модны жимс болон үрийг дэвшилтэт технологиор боловсруулан, жилд 100 мянган тонн тогтвортой онгоцны түлш (SAF) үйлдвэрлэх хүчин чадалтай эко үйлдвэрийг цогцлоох юм.
Нүүрсхүчлийн хийн ялгарлыг 350 мянган тонноор бууруулна
Агаарын тээврийн салбар нь дэлхийн нийт CO2 ялгарлын 2-3 хувийг эзэлдэг бөгөөд уламжлалт керосин түлшийг SAF түлшээр орлуулах нь утааг 80 хүртэл хувиар бууруулдаг болохыг олон улсын судалгаанууд харуулдаг.
МАК-ийн хэрэгжүүлж буй төсөл бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаж эхэлснээр уламжлалт онгоцны түлшний хэрэглээг тодорхой хэмжээгээр орлоод зогсохгүй, нүүрсхүчлийн хийн ялгарлыг жилд 350 мянган тонн хүртэл бууруулах урьдчилсан тооцоо гарчээ. Энэ нь Монгол Улсын "Тэрбум мод" үндэсний хөдөлгөөн болон уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг хүлээсэн үүрэг амлалтад жинтэй хувь нэмэр оруулах юм.
Олеастер (Зэрлэг олив) гэж юу вэ?
Олон улсын ботаникийн шинжлэх ухаанд Elaeagnus (цагаан жигд) хэмээн нэрлэгддэг олеастер мод нь хуурайшилт, ган болон хүйтэнд нэн тэсвэртэй, хөрсний чанарыг сайжруулж, цөлжилтийн эсрэг маш сайн хамгаалалт болдог. Түүний үр нь тослог чанар өндөртэй тул био-түлшний (Biofuel) хамгийн ирээдүйтэй, эко түүхий эдэд тооцогдож байна.
Ажиглагчдын үзэж буйгаар, уг төсөл амжилттай хэрэгжвэл Монгол Улс уул уурхайн түүхий эдээс гадна дэлхийн өндөр технологийн ногоон эрчим хүчний зах зээлд шинэ тоглогч болон гарч ирэх, цаашлаад дотоодын болон олон улсын агаарын тээврийн компаниудыг эко түлшээр хангах шинэ гарцыг нээх юм.
ОЛОН УЛСЫН ТУРШЛАГА: Ногоон нисэхийн ирээдүй ба Олеастер төслийн дэлхийн жишиг
Монголын Алт (МАК) компанийн олеастер (зэрлэг олив) модоор Тогтвортой онгоцны түлш (SAF) үйлдвэрлэх төсөл нь дэлхийн байгаль орчин, эрчим хүчний салбарын хамгийн орчин үеийн чиг хандлагад нийцэж байна. Олон улсад энэ төрлийн эко түлшний үйлдвэрлэл хэрхэн хөгжиж буй болон түүний ирээдүйн төлөвийг дараах байдлаар дүгнэж болно.
Дэлхийн улс орнуудын туршлага: Хэн, юунаас SAF гаргаж байна вэ?
Өнөөдрийн байдлаар АНУ болон Европын Холбоо, БНХАУ SAF түлшний үйлдвэрлэл, хууль эрх зүйн зохицуулалтаараа дэлхийд тэргүүлж байна:
- Газар дундын тэнгисийн орнууд (Испани, Итали):
Тус бүс нутгийн орнууд олив (чидун) жимсний хаягдал, ялангуяа чидун жимсний яс (olive pits) болон шахдасыг ашиглан био-эрчим хүч, био-түлш гаргаж авах чиглэлээр олон жилийн туршлагатай. Тэд хөдөө аж ахуйн дагалдах бүтээгдэхүүнийг утаа багатай, илчлэг өндөртэй эко түлш болгон хувиргаж байна. - Финланд Улс ("Neste" компани):
Дэлхийн SAF-ийн хамгийн том үйлдвэрлэгч болох Финландын Neste компани нь ашигласан ургамлын тос, амьтны өөх тос, хөдөө аж ахуйн үлдэгдлийг дахин боловсруулах замаар дэлхийн томоохон нисэх онгоцны буудлуудыг (Сан-Франциско гэх мэт) тогтвортой түлшээр хангаж байна. - АНУ болон Канад:
АНУ-ын Эрчим хүчний яамнаас (DOE) ой модны үлдэгдэл, хотын хатуу хог хаягдал болон тусгайлан тариалсан эрчим хүчний ургамлуудыг ашиглан жилд 60 тэрбум галлон био-түлш үйлдвэрлэх мега төлөвлөгөөг хэрэгжүүлж байна. "World Energy" болон "Montana Renewables" зэрэг компаниуд АНУ-д SAF-ийг арилжааны шугамаар тогтвортой үйлдвэрлэж эхэлжээ.
Олеастер (Зэрлэг олив) төслийн ирээдүйн төлөв ба давуу тал
МАК компанийн сонгосон олеастер нь дэлхийн ногоон эдийн засагт дараах шалтгаануудын улмаас маш өндөр ирээдүйтэй, стратегийн ач холбогдолтой түүхий эд болж байна:
- Хүнсний бус түүхий эд (Жигд модны давуу тал (олон улсын ботаникийн нэршил нь Elaeagnus moorcroftii буюу Elaeagnus төрөл)): Дэлхий нийтээрээ био-түлш гаргаж авахын тулд эрдэнэ шиш, шар буурцаг, дал модны тос зэрэг хүнсний зориулалттай ургамлуудыг ашиглахыг шүүмжилдэг (Энэ нь хүнсний хомсдол үүсгэх эрсдэлтэй). Харин олеастер буюу зэрлэг олив нь хүнсний бус, цөлжилтөд тэсвэртэй ургамал тул хүнсний аюулгүй байдалд нөлөөлөхгүйгээр эко түлш гаргах хамгийн зөв сонголт юм.
- Давхар үр өгөөж (Экологи + Эдийн засаг): Монгол орны говь, хээрийн бүсийн цөлжилттэй тэмцэх, хөрсийг сайжруулах зорилгоор 20 сая мод тарих нь өөрөө байгаль орчны асар том хөрөнгө оруулалт болно. Дээр нь уг ойжуулсан талбайгаасаа онгоцны өндөр үнэтэй эко түлш үйлдвэрлэх нь төслийг эдийн засгийн хувьд урт хугацаанд бие даан ажиллах чадвартай (self-sustaining) болгодог.
- Дэлхийн зах зээлийн асар том эрэлт: Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллагууд (ICAO, IATA) ирэх жилүүдэд агаарын тээврийн компаниудад тодорхой хувийн SAF түлш заавал хэрэглэх шаардлага (mandate)-ыг шат дараатай тулгаж байна. Одоогоор дэлхий даяар SAF-ийн нийлүүлэлт нийт онгоцны түлшний 1 хувьд ч хүрэхгүй байгаа тул МАК-ийн үйлдвэрлэх 100 мянган тонн түлш нь зөвхөн дотоодод төдийгүй олон улсын зах зээлд (БНХАУ, Солонгос, Япон гэх мэт) маш өндөр үнээр экспортлогдох ирээдүйтэй.
Дүгнэлт: МАК компанийн хэрэгжүүлж буй энэхүү шийдэл нь уламжлалт уул уурхайн орноос Өндөр технологийн Ногоон эрчим хүч экспортлогч улс болон шилжих Монгол Улсын түүхэн боломж бөгөөд дэлхийн хамгийн ирээдүйтэй "Нүүрстөрөгчгүй агаарын тээвэр"-ийн хөгжилтэй цаг хугацааны хувьд яв цав нийцэж байна.
|
Эдийн засаг
